Электронны лічбавы подпіс - гэта электронны аналаг уласнаручнага подпісу, які дазваляе пацвярджаць асобу і падпісваць дакументы дыстанцыйна. У Беларусі сістэма ЭЛП з адзіным універсальным ключом развіваецца з 2014 года, калі была створана дзяржаўная сістэма кіравання адкрытымі ключамі. За гэты час выдадзена амаль 3 млн сертыфікатаў, з якіх больш за 760 тыс. толькі за апошні год. Гэтыя лічбы гавораць самі за сябе: электронны подпіс перастае быць прызначэннем толькі для вузкага кола спецыялістаў і становіцца часткай штодзённага жыцця тысяч беларусаў. Начальнік рэспубліканскага засведчвальнага цэнтра Нацыянальнага цэнтра электронных паслуг Уладзімір Басько расказаў, што гэта такое і якія перспектывы ў тэхналогіі.
Як працуе ЭЛП сёння
Электронны лічбавы подпіс уяўляе сабой складаны крыптаграфічны інструмен, у аснове якога закрыты ключ - асабісты лічбавы "сакрэт", які ніколі не пакідае абароненае асяроддзе. На аснове гэтага закрытага ключа фарміруецца адкрыты ключ, а засведчвальны цэнтр выпускае сертыфікат, які пацвярджае, што менавіта гэты адкрыты ключ належыць менавіта вам. Калі вы падпісваеце дакумент электронным подпісам, сістэма правярае адпаведнасць ключоў і ўпэўніваецца, што дакумент не быў зменены пасля падпісання. Гэта забяспечвае юрыдычную значнасць электронных дакументаў нараўне з папяровымі.
Паводле слоў Уладзіміра Басько, перспектывы развіцця ЭЛП у Беларусі непасрэдна звязаны з пашырэннем лічбавых сэрвісаў для звычайных людзей. "Сёння асноўнымі карыстальнікамі электроннага подпісу застаюцца юрыдычныя асобы і індывідуальныя прадпрымальнікі. Ім ЭЛП неабходны для справаздачнасці, удзелу ў дзяржзакупках, падпісання дагавораў. Але паступова з'яўляюцца сэрвісы і для фізічных асоб. Напрыклад, у 2025 годзе больш за 55 тыс. медыцынскіх работнікаў атрымалі ЭЛП для работы ў адзінай лічбавай платформе Міністэрства аховы здароўя. Створаны перадумовы для таго, каб урачы маглі падпісваць электронныя медыцынскія карты, рэцэпты, накіраванні - без папер і чэргаў", - расказаў ён.
Развіццё інфраструктуры прадаўжаецца. Плануюцца новыя фарматы ўзаемадзеяння, інтэграцыя з банкаўскімі сістэмамі, пашырэнне магчымасцей мабільнай ідэнтыфікацыі, у тым ліку з выкарыстаннем біяметрыі. Ужо сёння можна запісацца на атрыманне ЭЛП анлайн, прадоўжыць сертыфікат дыстанцыйна, а ў бліжэйшы час воблачны ЭЛП, крос-платформенныя рашэнні і штучны інтэлект зробяць працэс яшчэ больш простым і інтуітыўным.
Воблачны ЭЛП і будучае лічбавага подпісу
Большасць карыстальнікаў атрымліваюць ЭЛП на абароненых USB-носьбітах - спецыяльных токенах, якія знешне нагадваюць звычайную флешку, але маюць павышаны ўзровень крыптаграфічнай аховы. Каб падпісаць дакумент, трэба ўставіць токен у камп'ютар, запусціць спецыяльнае праграмнае забеспячэнне і ўвесці пін-код. Гэта надзейна, але не заўсёды зручна, асабліва калі трэба падпісаць дакумент тэрмінова або ў дарозе.
Менавіта таму ў Беларусі актыўна развіваюцца альтэрнатыўныя фарматы ЭЛП, падкрэсліў Уладзімір Басько. Самы перспектыўны напрамак развіцця - воблачны ЭЛП. Ён распрацоўваецца ўжо не адзін год. Гэта тэхналогія, пры якой закрыты ключ не захоўваецца на фізічным носьбіце ў карыстальніка, а падзелены на часткі і абаронена размешчаны на серверах засведчвальнага цэнтра НЦЭУ. Доступ да ключа ажыццяўляецца праз мабільны дадатак: карыстальнік сканіруе QR-код на экране, адкрывае дакумент у дадатку, правярае яго змест і пацвярджае падпісанне з дапамогай пін-кода, адпячатка пальца або распазнання твару. Падпісаны дакумент вяртаецца на сервер і можа быць выкарыстаны ў любым электронным сэрвісе.
Перавагі воблачнага ЭЛП відавочныя - не трэба насіць з сабой токен, не патрабуецца ўстанаўліваць спецыяльнае ПЗ на камп'ютар, подпіс можна паставіць з любога ўстройства. Гэта асабліва зручна для падпісання дакументаў на парталах, у банкаўскіх дадатках, пры афармленні здзелак або падачы заяў у дзяржорганы.
"Тэхналогія прайшла ўжо этап распрацоўкі, тэхналагічна рэгістрацыйныя цэнтры ўжо гатовы да яго выдачы. Плануем у бягучым годзе запускаць. У гэтым годзе таксама стануць даступны дадатковыя паслугі на партале "Е-Паслуга" аб магчымасці выдання воблачнага ЭЛП, калі яшчэ ёсць дзеючы сертыфікат", - расказаў Уладзімір Басько.
Калі гаварыць у цэлым аб перспектывах, то, паводле слоў начальніка засведчвальнага цэнтра, цяпер вядзецца актыўная работа па інтэграцыі з дзяржаўнымі інфармацыйнымі рэсурсамі, калі пры афармленні ЭЛП сістэма аўтаматычна правярае даныя заяўніка па рэестрах юрыдычных і фізічных асоб. "Гэта паскарае працэс і дае магчымасць скараціць колькасць дакументаў, якія трэба прыносіць з сабой. Напрыклад, індывідуальнаму прадпрымальніку ў будучым можа быць дастаткова толькі пашпарт, а ўсю астатнюю інфармацыю сістэма знойдзе сама. Таксама вядзецца работа над паскарэннем пацвярджэння аплаты паслуг, каб выключыць рызыкі махлярства і спрасціць працэс для карыстальніка", - падзяліўся планамі ён.
Беларуская сістэма ЭЛП арганізавана на нацыянальных крыптаграфічных стандартах. Гэта не капрыз, а неабходнасць ажыццяўлення інфармацыйнай бяспекі. Паводле слоў Уладзіміра Басько, выкарыстанне гатовых міжнародных рашэнняў магло б паскорыць укараненне, але стварыла б рызыкі. Таму ў Беларусі робяць стаўку на айчынныя распрацоўкі - ад крыптаграфічных алгарытмаў да праграмнага забеспячэння. Гэта складаны шлях, які патрабуе высокіх кампетэнцый, але менавіта ён гарантуе суверэнітэт і абарону даных грамадзян.
Дзе можна атрымаць ЭЛП?
Атрымаць ЭЛП можна ў спецыялізаваных сэрвісных цэнтрах - рэгістрацыйных цэнтрах. У Мінску працуе некалькі буйных цэнтраў выдачы ЭЛП - у сталіцы ж і знаходзіцца большая частка заяўнікаў. Менавіта тут у перыяды пік ёсць магчымасць абслугоўваць максімальную колькасць карыстальнікаў. Аднак каманда Нацыянальнага цэнтра электронных паслуг не абмяжоўваецца сталіцай: рэгулярна арганізуюцца выязныя мерапрыемствы ў буйныя рэгіянальныя цэнтры - Салігорск, Жлобін, Смаргонь, Бярозу, Асіповічы, Стоўбцы, Крычаў, Лепель і іншыя гарады.
"За месяц-паўтара да візіту патэнцыяльным атрымальнікам рассылаюцца паведамленні з датамі і месцамі прыёму, каб людзі маглі запісацца загадзя і пазбегнуць чэргаў. Для зручнасці грамадзян цяпер укараняецца сістэма электроннай чаргі і папярэдняга запісу. Спачатку ў мінскіх цэнтрах, а затым па ўсёй краіне. Гэта азначае, што хутка можна будзе запісацца ў адзінай сістэме анлайн, выбраць зручны час і прыйсці дакладна ў назначаны час, не марнуючы час на чаканне", - адзначыў Уладзімір Басько.
Для аказання гэтых паслуг НЦЭП актыўна супрацоўнічае з мясцовымі органамі ўлады, падатковымі органамі і цэнтрамі падтрымкі прадпрымальніцтва ў падборы памяшканняў. Праводзіцца таксама актыўная работа з мясцовымі сродкамі масавай інфармацыі і работа па арганізацыі папярэдняга інфармавання кліентаў аб запланаваных выездах у бліжэйшыя да іх гарады.
Паводле слоў Уладзіміра Басько, за чацвёрты квартал 2025 года - студзень 2026 года ў рамках арганізаваных выездаў было выдадзена больш за 2 тыс. сертыфікатаў ЭЛП.
НЦЭП таксама прадастаўляе магчымасць дыстанцыйнага прадаўжэння ЭЛП, якая працуе з 2020 года, а ў 2025-м была перанесена на новы партал "E-Паслуга". "Цяпер карыстальнікі могуць прадаўжаць дзеянне сертыфіката непасрэдна з асабістага кабінета, не наведваючы цэнтр. Гэта асабліва важна для тых, хто жыве ў аддаленых раёнах або проста цэніць свой час", - адзначыў ён.
БЕЛТА.-0-
Як працуе ЭЛП сёння
Электронны лічбавы подпіс уяўляе сабой складаны крыптаграфічны інструмен, у аснове якога закрыты ключ - асабісты лічбавы "сакрэт", які ніколі не пакідае абароненае асяроддзе. На аснове гэтага закрытага ключа фарміруецца адкрыты ключ, а засведчвальны цэнтр выпускае сертыфікат, які пацвярджае, што менавіта гэты адкрыты ключ належыць менавіта вам. Калі вы падпісваеце дакумент электронным подпісам, сістэма правярае адпаведнасць ключоў і ўпэўніваецца, што дакумент не быў зменены пасля падпісання. Гэта забяспечвае юрыдычную значнасць электронных дакументаў нараўне з папяровымі.
Паводле слоў Уладзіміра Басько, перспектывы развіцця ЭЛП у Беларусі непасрэдна звязаны з пашырэннем лічбавых сэрвісаў для звычайных людзей. "Сёння асноўнымі карыстальнікамі электроннага подпісу застаюцца юрыдычныя асобы і індывідуальныя прадпрымальнікі. Ім ЭЛП неабходны для справаздачнасці, удзелу ў дзяржзакупках, падпісання дагавораў. Але паступова з'яўляюцца сэрвісы і для фізічных асоб. Напрыклад, у 2025 годзе больш за 55 тыс. медыцынскіх работнікаў атрымалі ЭЛП для работы ў адзінай лічбавай платформе Міністэрства аховы здароўя. Створаны перадумовы для таго, каб урачы маглі падпісваць электронныя медыцынскія карты, рэцэпты, накіраванні - без папер і чэргаў", - расказаў ён.
Развіццё інфраструктуры прадаўжаецца. Плануюцца новыя фарматы ўзаемадзеяння, інтэграцыя з банкаўскімі сістэмамі, пашырэнне магчымасцей мабільнай ідэнтыфікацыі, у тым ліку з выкарыстаннем біяметрыі. Ужо сёння можна запісацца на атрыманне ЭЛП анлайн, прадоўжыць сертыфікат дыстанцыйна, а ў бліжэйшы час воблачны ЭЛП, крос-платформенныя рашэнні і штучны інтэлект зробяць працэс яшчэ больш простым і інтуітыўным.
Воблачны ЭЛП і будучае лічбавага подпісу
Большасць карыстальнікаў атрымліваюць ЭЛП на абароненых USB-носьбітах - спецыяльных токенах, якія знешне нагадваюць звычайную флешку, але маюць павышаны ўзровень крыптаграфічнай аховы. Каб падпісаць дакумент, трэба ўставіць токен у камп'ютар, запусціць спецыяльнае праграмнае забеспячэнне і ўвесці пін-код. Гэта надзейна, але не заўсёды зручна, асабліва калі трэба падпісаць дакумент тэрмінова або ў дарозе.
Менавіта таму ў Беларусі актыўна развіваюцца альтэрнатыўныя фарматы ЭЛП, падкрэсліў Уладзімір Басько. Самы перспектыўны напрамак развіцця - воблачны ЭЛП. Ён распрацоўваецца ўжо не адзін год. Гэта тэхналогія, пры якой закрыты ключ не захоўваецца на фізічным носьбіце ў карыстальніка, а падзелены на часткі і абаронена размешчаны на серверах засведчвальнага цэнтра НЦЭУ. Доступ да ключа ажыццяўляецца праз мабільны дадатак: карыстальнік сканіруе QR-код на экране, адкрывае дакумент у дадатку, правярае яго змест і пацвярджае падпісанне з дапамогай пін-кода, адпячатка пальца або распазнання твару. Падпісаны дакумент вяртаецца на сервер і можа быць выкарыстаны ў любым электронным сэрвісе.
Перавагі воблачнага ЭЛП відавочныя - не трэба насіць з сабой токен, не патрабуецца ўстанаўліваць спецыяльнае ПЗ на камп'ютар, подпіс можна паставіць з любога ўстройства. Гэта асабліва зручна для падпісання дакументаў на парталах, у банкаўскіх дадатках, пры афармленні здзелак або падачы заяў у дзяржорганы.
"Тэхналогія прайшла ўжо этап распрацоўкі, тэхналагічна рэгістрацыйныя цэнтры ўжо гатовы да яго выдачы. Плануем у бягучым годзе запускаць. У гэтым годзе таксама стануць даступны дадатковыя паслугі на партале "Е-Паслуга" аб магчымасці выдання воблачнага ЭЛП, калі яшчэ ёсць дзеючы сертыфікат", - расказаў Уладзімір Басько.
Калі гаварыць у цэлым аб перспектывах, то, паводле слоў начальніка засведчвальнага цэнтра, цяпер вядзецца актыўная работа па інтэграцыі з дзяржаўнымі інфармацыйнымі рэсурсамі, калі пры афармленні ЭЛП сістэма аўтаматычна правярае даныя заяўніка па рэестрах юрыдычных і фізічных асоб. "Гэта паскарае працэс і дае магчымасць скараціць колькасць дакументаў, якія трэба прыносіць з сабой. Напрыклад, індывідуальнаму прадпрымальніку ў будучым можа быць дастаткова толькі пашпарт, а ўсю астатнюю інфармацыю сістэма знойдзе сама. Таксама вядзецца работа над паскарэннем пацвярджэння аплаты паслуг, каб выключыць рызыкі махлярства і спрасціць працэс для карыстальніка", - падзяліўся планамі ён.
Беларуская сістэма ЭЛП арганізавана на нацыянальных крыптаграфічных стандартах. Гэта не капрыз, а неабходнасць ажыццяўлення інфармацыйнай бяспекі. Паводле слоў Уладзіміра Басько, выкарыстанне гатовых міжнародных рашэнняў магло б паскорыць укараненне, але стварыла б рызыкі. Таму ў Беларусі робяць стаўку на айчынныя распрацоўкі - ад крыптаграфічных алгарытмаў да праграмнага забеспячэння. Гэта складаны шлях, які патрабуе высокіх кампетэнцый, але менавіта ён гарантуе суверэнітэт і абарону даных грамадзян.
Дзе можна атрымаць ЭЛП?
Атрымаць ЭЛП можна ў спецыялізаваных сэрвісных цэнтрах - рэгістрацыйных цэнтрах. У Мінску працуе некалькі буйных цэнтраў выдачы ЭЛП - у сталіцы ж і знаходзіцца большая частка заяўнікаў. Менавіта тут у перыяды пік ёсць магчымасць абслугоўваць максімальную колькасць карыстальнікаў. Аднак каманда Нацыянальнага цэнтра электронных паслуг не абмяжоўваецца сталіцай: рэгулярна арганізуюцца выязныя мерапрыемствы ў буйныя рэгіянальныя цэнтры - Салігорск, Жлобін, Смаргонь, Бярозу, Асіповічы, Стоўбцы, Крычаў, Лепель і іншыя гарады.
"За месяц-паўтара да візіту патэнцыяльным атрымальнікам рассылаюцца паведамленні з датамі і месцамі прыёму, каб людзі маглі запісацца загадзя і пазбегнуць чэргаў. Для зручнасці грамадзян цяпер укараняецца сістэма электроннай чаргі і папярэдняга запісу. Спачатку ў мінскіх цэнтрах, а затым па ўсёй краіне. Гэта азначае, што хутка можна будзе запісацца ў адзінай сістэме анлайн, выбраць зручны час і прыйсці дакладна ў назначаны час, не марнуючы час на чаканне", - адзначыў Уладзімір Басько.
Для аказання гэтых паслуг НЦЭП актыўна супрацоўнічае з мясцовымі органамі ўлады, падатковымі органамі і цэнтрамі падтрымкі прадпрымальніцтва ў падборы памяшканняў. Праводзіцца таксама актыўная работа з мясцовымі сродкамі масавай інфармацыі і работа па арганізацыі папярэдняга інфармавання кліентаў аб запланаваных выездах у бліжэйшыя да іх гарады.
Паводле слоў Уладзіміра Басько, за чацвёрты квартал 2025 года - студзень 2026 года ў рамках арганізаваных выездаў было выдадзена больш за 2 тыс. сертыфікатаў ЭЛП.
НЦЭП таксама прадастаўляе магчымасць дыстанцыйнага прадаўжэння ЭЛП, якая працуе з 2020 года, а ў 2025-м была перанесена на новы партал "E-Паслуга". "Цяпер карыстальнікі могуць прадаўжаць дзеянне сертыфіката непасрэдна з асабістага кабінета, не наведваючы цэнтр. Гэта асабліва важна для тых, хто жыве ў аддаленых раёнах або проста цэніць свой час", - адзначыў ён.
БЕЛТА.-0-
