Мабільная версія
ДЗЯРЖОРГАНЫ

Апошнія навіны
Усе навіны
Генадзь Казакевіч

Адсекчы галаву гідры - як у Беларусі змагаюцца з наркотыкамі ў інтэрнэце

Каментарыі 06.11.2019 | 14:04
Генадзь Казакевіч Генадзь Казакевіч Начальнік галоўнага ўпраўлення па наркакантролі і процідзеянні гандлю людзьмі крымінальнай міліцыі МУС

Прэзідэнт Беларусі Аляксандр Лукашэнка на мінулым тыдні правёў нараду па пытаннях процідзеяння распаўсюджванню наркотыкаў і прафілактыкі наркаманіі. Міністр унутраных спраў Юрый Караеў па выніках паведаміў, што МУС будзе ўзмацняць падраздзяленні інтэрнэт-разведкі для эфектыўнай барацьбы з бескантактавымі спосабамі распаўсюджвання наркотыкаў. Аб тым, што ўяўляе сабой інтэрнэт-разведка МУС, якія магчымасці ёсць для яе ўзмацнення, карэспандэнту БЕЛТА расказаў начальнік галоўнага ўпраўлення па наркакантролі і процідзеянні гандлю людзьмі крымінальнай міліцыі МУС Генадзь Казакевіч.

Гідра - не проста фігура маўлення

Пасля нарады Юрый Караеў адзначаў, што ведамствам выпрацоўваюцца такія крытэрыі, пры якіх супрацоўніку падраздзялення па барацьбе з незаконным абаротам наркотыкаў не было б выгадна ганяцца за разавымі малымі раскрытымі злачынствамі. "Яны проста не пойдуць ім у залік - не герой ты, што злавіў такога. Рэзультатыўнасць тваёй работы будзе ацэнена тады, калі знойдзеш галаву гэтай гідры або спрута, а не кончыкі шчупальцаў адсячэш", - сказаў міністр. Гідра тут не проста фігура маўлення. Hydra - адна з платформ у даркнэте, дзе гандлююць наркотыкамі. "Міністр ведае, аб чым гаворыць", - заўважае Генадзь Казакевіч.

Большасць наркотыкаў і псіхатропаў (95 працэнтаў) распаўсюджваецца бескантактавым спосабам - праз інтэрнэт і з дапамогай закладак. Пры гэтым злачынцамі часта выкарыстоўваецца даркнэт - скрытая сетка, злучэнні якой устанаўліваюцца толькі паміж даверанымі вузламі, з выкарыстаннем нестандартных пратаколаў і партоў, дзе даныя перадаюцца ў зашыфраваным выглядзе. "У інтэрнэце тавар прапануецца неабмежаванаму колу спажыўцоў - гэта вельмі зручна. Прыцягвае наркадзялкоў і канфідэнцыяльнасць. Гэта значыць, з аднаго боку - Тоr браўзер, з іншага - розныя мэсэнджары з элементамі крыптаграфіі, скразным шыфраваннем. Больш таго, інтэрнэт актыўна выкарыстоўваецца не толькі для продажу, але і вярбоўкі распаўсюджвальнікаў. Дылеры абяцаюць патэнцыяльным работнікам: будзеш карыстацца такімі праграмнымі прадуктамі, вось там забярэш картку, да якой прывязаны электронны кашалёк, - ніхто цябе ніколі не знойдзе. На самай справе ўзровень нашай работы такі, што знаходзім, - падкрэслівае кіраўнік ГУНіПГЛ. - І максімальны тэрмін работы закладчыка - да паўгода. Я ўжо неаднаразова гаварыў, што самі дылеры называюць такіх закладчыкаў "мясам". І нават з імі да канца не разлічваюцца, чакаючы, што рана ці позна мы іх затрымаем".

Калі праваахоўнікі сутыкнуліся з такой праблемай, гэта пабудзіла іх змяніць формы і метады работы - традыцыйныя ўжо не дзейнічалі. Пачынаючы з 2014 года ў МУС пачалі ствараць падраздзяленні інтэрнэт-разведкі. Гэта найбольш кваліфікаваныя і падрыхтаваныя супрацоўнікі, якія займаюцца аператыўна-вышуковымі мерапрыемствамі ў інтэрнэце, уключаючы даркнэт. Цяпер, паводле слоў Генадзя Казакевіча, міліцыя вельмі паспяхова там дзейнічае.

Падраздзяленні інтэрнэт-разведкі ёсць у цэнтральным апараце МУС, а таксама ў сталічным упраўленні і кожным абласным цэнтры. Яны нешматлікія, але высокапрафесійныя. Іх задача - пошук інфармацыі, яе апрацоўка, аператыўна-вышуковыя, пошукавыя мерапрыемствы ў інтэрнэце. Формы і метады начальнік глаўка не агучвае, але расказвае, што работа гэтых падраздзяленняў ідзе па двух напрамках. Першы - выяўленне і спыненне злачынстваў у інтэрнэце. Напрыклад, за дзевяць месяцаў гэтага года інтэрнэт-разведкай выкрыта 581 злачынства, звязанае са збытам наркотыкаў, затрыманы 402 чалавекі.

"Другі напрамак - процідзеянне самому распаўсюджванню наркотыкаў у сетцы. Гэта значыць, пры выяўленні пранаркатычнага кантэнту ў інтэрнэце або даркнэце (там размешчаны дзве асноўныя пляцоўкі па продажы псіхатропаў - Hydra і LegalRC) мы блакіруем доступ беларускіх інтэрнэт-карыстальнікаў да гэтых рэсурсаў, - тлумачыць Генадзь Казакевіч. - Безумоўна, ёсць нейкія шляхі абходу, але мы прафесійна перакрываем поўны спектр. І ў гэтым годзе мы заблакіравалі каля 400 адзінак такога пранаркатычнага кантэнту. У тым ліку размешчаныя на YouTube відэаролікі - чатыры такія відэа, дзе маладыя людзі дзяліліся сваімі адчуваннямі ад ужывання наркотыку. Гэта так званая папулярызацыя, рэкламаванне наркаспажывання. Такі кантэнт вельмі небяспечны, мы гэта бачым".

Хто працуе ў інтэрнэт-разведцы

Сярэдні ўзрост супрацоўнікаў падраздзяленняў інтэрнэт-разведкі - 30-35 гадоў. "Узровень нашых разведчыкаў даволі высокі, - сцвярджае Генадзь Казакевіч. - Прычым гэта такі кадравы касцяк, дзе цякучка вельмі нізкая - яны вельмі матываваныя. Гэта перакананыя ў сваёй праваце людзі, выпадковых супрацоўнікаў там не бывае. Іх задача ўберагчы краіну, сваіх дзяцей ад гэтага зла. Таму яны нешматлікія, але высокапрафесійныя".

Спецыяльнае навучанне для гэтых падраздзяленняў праводзіцца ў выглядзе семінараў і трэнінгаў, канферэнцый. Запрашаюцца самыя кваліфікаваныя айцішнікі і спецыялісты з розных сфер. Напрыклад, вывучаюцца асаблівасці крыптавалют, таму што з іх дапамогай праводзяцца плацяжы за наркотыкі. Цікавяць МУС і IT-спецыялісты, якія могуць расказаць аб тонкасцях даркнэта. З гэтага года на базе Акадэміі МУС ініцыявана навучанне спецыялізаванай групы - для падрыхтоўкі спецыялістаў па процідзеянні злачынствам у сферы высокіх тэхналогій і спецыялістаў-разведчыкаў для адпаведных падраздзяленняў.

"Эксперты прыязджаюць не толькі беларускія. Усе, хто разумее сур'ёзнасць праблемы, з задавальненнем аказваюць садзейнічанне. У прыватнасці, прыязджалі англічане, прывозілі і дэманстравалі праграмныя прадукты", - прыводзіць прыклад Генадзь Казакевіч.

Паводле яго слоў, беларускія праваахоўнікі маюць тыя ж праграмна-апаратныя комплексы, што і калегі ў іншых краінах. Акрамя таго, навучыліся сістэмна апрацоўваць вялікія масівы інфармацыі з выкарыстаннем спецыяльнага ПЗ. Адпаведна, сэнс работы інтэрнэт-разведкі - гэта не толькі пошук, але і аналітыка. І менавіта аналіз дае магчымасць выяўляць каналы паступлення наркотыкаў і псіхатропаў, так званыя магазіны, якія сістэмна працуюць. А ўжо ад аналізу можна выходзіць на выяўленне канкрэтных злачынцаў. Умоўна кажучы, гэта наступная ступень развіцця аператыўных падраздзяленняў.

Новыя магчымасці для барацьбы з наркагандлем у інтэрнэце

"Мы павінны пераймаць замежны вопыт - методыкі і праграмнае забеспячэнне. Больш таго, мы пайшлі далей і ў закон аб аператыўна-вышуковай дзейнасці прапанавалі ўнесці змяненні. Важна, каб аператыўна-вышуковыя мерапрыемствы ў інтэрнэце, якія мы праводзім і хочам праводзіць у далейшым, былі заканадаўча вельмі дакладна вызначаны. І тут мы нічога новага не прыдумваем - проста імплементуем нормы міжнароднага права ў нацыянальнае заканадаўства. Гэта абсалютна паступальны, эвалюцыйны працэс. Ужо ёсць праект закона, дзе не толькі гэтыя змяненні. Усё гэта дасць магчымасць толькі пашырыць набор інструментарыю, які ёсць у нашым распараджэнні", - адзначае Генадзь Казакевіч.

Праваахоўнікі заўсёды кіруюцца законам, падкрэслівае прадстаўнік МУС. Напрыклад, Hydra і LegalRC у даркнэце і ў дылераў, і спажыўцоў пазіцыянуюцца як абсалютна бяспечныя пляцоўкі. "На самай справе статыстыка сведчыць, што мы даволі паспяховыя ў выяўленні і спыненні злачынстваў у гэтым ценявым сегменце інтэрнэту. Разам з тым, перыядычна аналізуючы сетку, бачым меркаванні, што міліцыя або спецслужбы ажыццяўляюць "татальны кантроль". Аднак любое мерапрыемства, якое мы праводзім у сетцы, цалкам адпавядае нацыянальнаму заканадаўству з пункту гледжання захавання канстытуцыйных правоў. Гэта значыць, калі закранаюцца канстытуцыйныя правы грамадзяніна, адназначна ёсць санкцыя пракурора-наглядчыка. Паколькі ў інтэрнэце можа быць усё дазволена толькі для наркадылера. Мы ж дзейнічаем толькі на аснове закону. Гэта вельмі важны момант, краевугольны камень дзейнасці падраздзяленняў інтэрнэт-разведкі. Вось чаму мы хочам мяняць заканадаўства - таму што змяняецца сітуацыя і мы не можам у поўным аб'ёме выконваць пастаўленыя нам задачы", - тлумачыць Генадзь Казакевіч.

З-за вялікай актыўнасці ў сетцы наркагандляроў МУС плануе павялічыць колькасць супрацоўнікаў падраздзяленняў інтэрнэт-разведкі і ўдасканальваць сваю дзейнасць у частцы методык выкрыцця і спынення злачынстваў.

Галоўнае - знішчыць арганізаваныя злачынныя структуры

"Прэзідэнт даў дакладныя даручэнні, якія датычацца як адбыцця пакарання, так і ўмоў прымянення закону, спынення міжнароднага наркатрафіку і, самае галоўнае, знішчэння арганізаванай структуры наркабізнесу. Значыць, гэта ўдасканаленне не аднаго нейкага звяна, а механізма процідзеяння наркапагрозе ў Беларусі. Што важна, кіраўніком дзяржавы першапачаткова была дадзена ацэнка вынікаў нашай дзейнасці. Яна вельмі простая і абапіраецца на ўзровень у краіне наркапагрозы, які ўдалося знізіць з 2014 года - гэта факт. І ён пацвярджаецца не толькі колькасцю выкрытых злачынстваў. Мы бяром медыцынскую статыстыку і абапіраемся перш за ўсё на колькасць смярцей. Паколькі галоўная задача праваахоўнікаў - не дапусціць гібелі людзей, уцягвання ў наркаабарот. З 2014 года колькасць перадазіровак у нас знізілася ў чатыры разы, колькасць смярцей знізілася ў шэсць разоў, колькасць перадазіровак непаўналетніх - у 22 разы, у гэтым годзе іх было тры на ўсю краіну. Гэта ў 72 разы менш, чым у ЗША, і ў 17 разоў менш, чым у Расіі", - звяртае ўвагу Генадзь Казакевіч.

З пачатку года МУС спынена дзейнасць васьмі інтэрнэт-магазінаў, гэта значыць затрыманы ўвесь ланцужок - ад арганізатара да дробных "мінёраў". Шэсць з іх былі ў Мінскай вобласці, два - у Віцебскай. Арганізатары - беларусы. Тая ж самая Hydra - гэта проста пляцоўка, на якой "магазіны" прапануюць свой тавар. А інтэрнэт-магазінам псіхатропаў можа быць група ў сацыяльнай сетцы, мэсэнджары, дзе прысутнічаюць ад некалькіх удзельнікаў да тысячы і нават дзясяткаў тысяч. Адпаведна, часта дылеры арганізуюць магазіны з дапамогай стварэння такіх груп або размяшчаюцца на той жа самай Hydra. А арганізатарам з'яўляецца звычайны грамадзянін Беларусі або грамадзянін іншай дзяржавы, які прыехаў у нашу краіну.

Галоўная задача - знішчэнне арганізаванай структуры наркабізнесу. Яе складнікі - гэта групы і арганізаваныя групы. Прычым арганізаваная група - гэта не проста два чалавекі, якія пайшлі разам пакурылі або зрабілі некалькі закладак. Гэта ўстойлівая, кіруемая, спецыяльна створаная для ўчынення злачынных дзеянняў ячэйка, і дзейнасць яе не разавая. Ужо за студзень - верасень бягучага года міліцыя спыніла дзейнасць 153 арганізаваных груп і 566 груп - гэта канкрэтныя крымінальныя справы і канкрэтныя людзі.

Адкуль у Беларусі наркотыкі

На тэрыторыі Беларусі сустракаюцца дзікарослыя расліны, якія маюць у саставе наркатычныя рэчывы, - опійны мак і каноплі, барацьба з імі вядзецца пастаянна. Праваахоўнікі спыняюць дзейнасць так званых лабараторый. Яны бываюць розныя, вырабляюць ад соцень грамаў да некалькіх кілаграмаў наркотыкаў. "Тры лабараторыі былі ў гэтым годзе, і будуць яшчэ", - папярэджвае Генадзь Казакевіч. Узровень развіцця сучаснай хіміі такі, што лабараторыю можна размясціць у гаражы або на кухні. У сярэднім абсталяванне для яе - гэта дзве невялікія каробкі цаной $500 і набор прэкурсораў. Усё завозіцца, як правіла, з тэрыторыі РФ. Прэкурсоры завозяцца не толькі з Расіі, але і з Украіны, радзей - з Кітая. Некаторыя з іх легальныя ў краінах паходжання.

Праз Беларусь ідзе і транзіт. Вязуць, як правіла, гашыш і сінтэтычныя наркотыкі. Краіна назначэння - Расія. "Калі мы праводзім вялікае затрыманне, то фактычна працуем у інтарэсах Саюзнай дзяржавы. Але не трэба думаць, што мы працуем за расіян. Гэтыя наркотыкі і псіхатропы і для нас сур'ёзную небяспеку ўяўляюць - частка з іх асядае ў Беларусі або вяртаецца да нас з Расіі", - адзначае Генадзь Казакевіч. Калі гаварыць аб размеркаванні долей наркарынку ў Беларусі, то цяпер 80 працэнтаў - гэта марыхуана і гашыш, 10 працэнтаў - псіхатропы тыпу MDMA, альфа-PVP і мефедрону, яшчэ 10 працэнтаў - медыцынскія наркотыкі і астатнія.

Вызначыць пры гэтым дакладны напрамак наркапагрозы можна толькі вельмі і вельмі ўмоўна. "Па частаце перамяшчэння, безумоўна, у лідарах Расія. З 20 спыненых намі каналаў у гэтым годзе - 16 расійскія. А калі меркаваць па колькасці канфіскаваных наркотыкаў і псіхатропаў, то гэта заходні напрамак: Польшча, Латвія, Літва", - удакладняе начальнік глаўка.

Асартымент наркотыкаў і псіхатропаў у Беларусі шырокі - пачынаючы ад гавайскай ружы і заканчваючы лотасам прадказальнікаў, галюцынагеннымі грыбамі. Але беларускі падыход у барацьбе з наркотыкамі такі, што ў краіне забаронены 98 працэнтаў вядомых у свеце псіхаактыўных рэчываў. Усяго іх 686. Калісьці ў заканадаўстве былі ўведзены паняцці "аналагі" і "базавыя структуры". Калі спецыялісты Дзяржкамітэта судовых экспертыз выяўляюць новае псіхаактыўнае рэчыва, якое мае аналагі ў спісе ўжо забароненых, то на працягу ад трох дзён да тыдня Міністэрства аховы здароўя выносіць пастанову аб унясенні яго ў спіс забароненых або кантралюемых у абароце. Больш таго, у нас забаронены нават тыя рэчывы, якія яшчэ на рынку не з'явіліся, але вядома, што ў суседзяў яны ёсць. Такі беларускі вопыт пераймаюць Расія і Казахстан.

Міжнароднае супрацоўніцтва

Дзейнасць наркадзялкоў пабудавана на пэўным механізме. Калі гаварыць аб наркатрафіку, то гэта арганізаваныя злачынныя групы, якія, як правіла, маюць міжнацыянальны, міжкраінавы характар. Напрыклад, год таму ў час міжнароднай аперацыі спынілі дзейнасць злачыннай арганізацыі. Аперацыя называлася "Пірэнейскі злом", у розных краінах затрымалі больш за 60 актыўных удзельнікаў групы. Арганізатарамі былі малдаване, у лік удзельнікаў уваходзілі ўкраінцы, расіяне, іспанцы, палякі. У канчатковым выніку было канфіскавана больш за тону гашышу. Арганізавалі і карэкціравалі гэту аперацыю расійскія змагары з наркапагрозай. У Беларусі праваахоўнікамі было канфіскавана 40 кг гашышу. Двое беларусаў у якасці кур'ераў перамяшчалі гэты груз з Польшчы ў напрамку РФ.

Паспяховая дзейнасць нарказмагароў без эфектыўнага міжнароднага супрацоўніцтва проста немагчыма, кантакты традыцыйна падтрымліваюцца гадамі не толькі на краінавым, але і на асабістым узроўні. Беларускае ўпраўленне МУС супрацоўнічае з Галоўным упраўленнем па кантролі за абаротам наркотыкаў МУС Расіі, у бягучым годзе падпісаны мемарандум аб узаемадзеянні з Нацыянальным агенцтвам па барацьбе з наркотыкамі ЗША. Наладжана актыўнае супрацоўніцтва з латвійскімі, польскімі, літоўскімі, украінскімі, іспанскімі калегамі.

Больш таго, у фармаце АДКБ штогод праводзіцца аперацыя "Канал", у час якой краіны-ўдзельніцы арганізуюць маштабныя мерапрыемствы, наркотыкі канфіскуюцца тонамі.

Дапамога нарказалежным праз інтэрнэт

Генадзь Казакевіч прыводзіць лічбы: доля папулярнасці друкаваных СМІ і тэлебачання штогод зніжаецца на 12 працэнтаў, а папулярнасць інтэрнэту расце на 6 працэнтаў. А сярэдні ўзрост самай вялікай долі спажыўцоў наркотыкаў - 20-30 гадоў. "Статыстыка рэч упартая, і відавочна, што эфектыўныя метады выяўлення, спынення, папярэджання і прафілактыкі таксама павінны адысці ў віртуальную прастору", - перакананы субяседнік.

Для прафілактыкі і дапамогі нарказалежным ужо існуе рэсурс pomogut.by, запушчаны яго раздзел для дзяцей. З пачатку года - 25 тыс. наведванняў. "Не так шмат, але тэматыка вузкаспецыфічная - гэта не забаўляльны нейкі рэсурс, зразумела, яго трэба развіваць, - канстатуе Генадзь Казакевіч. - У дзіцячым раздзеле два адгалінаванні. Адно - насілле ў інтэрнэце ў адносінах да дзяцей (булінг, грумінг і астатняе) - вельмі вялікая праблема для нашых дзетак. Другое - усё, што звязана з процідзеяннем наркапагрозе. Прычым мы спецыяльна задзейнічалі вельмі вялікія рэсурсы - псіхолагаў, нарколагаў, настаўнікаў, для таго каб даступна падаць інфармацыю для дзяцей. Ужо недастаткова проста напісаць, што наркотык - зло. Гэта будзе дзейнічаць як антырэклама. Вельмі хацелася б, каб гэты рэсурс эфектыўна пачаў працаваць - мы плануем інтэграваць яго ў сістэму адукацыі".

Павел ГОРБАЧ

Версія для друку
Надвор'e
Мінск
Баранавічы
Бабруйск
Барысаў
Брэст
Варшава
Вільнюс
Віцебск
Гомель
Гродна
Жлобін
Кіеў
Кіеў
Ліда
Мінск
Магілёў
Магілёў
Мозыр
Масква
Орша
Полацк
Рыга
Санкт-Пецярбург
Салігорск
Салігорск

Інфаграфіка

Беларусь у рэйтынгу дзяржаў па індэксе развіцця чалавека Штогадовыя глабальныя даклады аб чалавечым развіцці публікуюцца ПРААН з 1990 года.