Генадзь Пузанкевіч
Навіны сюжэта
"Праект "Беларусы ў кадры" на YouTube-канале БЕЛТА"
Больш за 20 краін, два ўзыходжанні, веламарафон на 10 тыс. км і тры аўтапрабегі, самы доўгі - 27 тыс. км. Герой нашага праекта - 66-гадовы Генадзь Пузанкевіч - не толькі заўзяты падарожнік, які і ў канібалаў жыве тыднямі, і на горы паднімаецца ў сланцах, але і адзін з лепшых у краіне таксідэрмістаў. Пры сустрэчы разумееш: перад табой чалавек з тонкім пачуццём гумару, філасофскай глыбінёй, нястомны даследчык і рамантык.
Калекцыя пад нумарам 2
Генадзь Канстанцінавіч жыве ва ўласным доме ў Жодзіне, праект якога ён прыдумаў яшчэ ў час службы ў арміі, а пасля вяртання ажыццявіў задуманае амаль у адзіночку. Нарадзіўся ён тут жа, але тады гэта мясцовасць была вёскай Судабоўка, а цяпер стала часткай горада. У гэтым доме выраслі чацвёра дзяцей, дваіх яны з жонкай усынавілі.
Прыгожы драўляны двухпавярховы дом адразу прыцягвае ўвагу. Юныя жодзінцы больш ведаюць яго як заалагічны музей. У госці да Генадзя Пузанкевіча школьнікаў прыводзяць, каб яны маглі пазнаёміцца з дзіўным светам жывёл, птушак і насякомых не толькі Беларусі, але і ўсёй планеты. Галоўнае адрозненне: птушкі, звяры і насякомыя прадстаўлены ў выглядзе чучал. Гэта асаблівая радасць экскурсантаў: можна дасканала разгледзець і нават "зазірнуць у вочы".
Захапленне чучаламі пачалося з дзяцінства, калі хлопчыку Гену захацелася "ўдыхнуць жыццё" ва ўжо мёртвае цела птушкі.
- Уяўлення не меў, як гэта робяць. Літаратура мне не была даступна, - успамінае наш герой. - Пазней даведаўся, што бабуля займалася гэтым яшчэ да вайны, але яна рана памерла. Маці толькі расказвала, як яна вучыла здымаць шкурку і яе напіхаць. У 1974 годзе атрымалася першае чучала - да гэтага часу захоўваецца ў калекцыі.
Па прафесіі Генадзь Канстанцінавіч - ляснік. Скончыў Барысаўскае лясное вучылішча, затым курсы эколага-паляўніцтвазнаўца пры Беларускім дзяржаўным аграрна-тэхнічным універсітэце. Калі працаваў у лясгасе, у краіне пачалі ствараць першыя кааператывы. Яму прапанавалі арганізаваць арцель па вырабе чучал - адзіную такога профілю ў рэспубліцы. Вырабы ішлі ў магазіны паляўнічых тавараў і як наглядныя дапаможнікі ў школы і іншыя навучальныя ўстановы. Сёння работы майстра Пузанкевіча і яго памочнікаў можна ўбачыць у экспазіцыях Прыпяцкага, Бярэзінскага запаведнікаў, а таксама ў Белавежскай пушчы.
- Потым кааператывы закрылі, я ўладкаваўся на іншыя работы, а гэта засталося як падзаработак, - каменціруе наш герой.
Цяпер асабістая калекцыя Генадзя Пузанкевіча, не лічачы насякомых, налічвае 705 экзэмпляраў, яна зарэгістравана ў Міністэрстве прыродных рэсурсаў і аховы навакольнага асяроддзя. І што паказальна - пад другім нумарам, першы - у БДУ.
- Усё афіцыйна, - падкрэслівае наш герой і тлумачыць, як нежывыя жывёлы і птушкі трапляюць да яго: электрыкі знаходзяць птушак пад высакавольтнымі лініямі, ратавальнікі МНС прыносяць пацярпелых жывёл, паляўнічыя дзеляцца трафеямі, заапаркі аддаюць памерлых рэдкіх гадаванцаў, простыя гараджане прыносяць. З дамашніх гадаванцаў ён не робіць чучал - адразу папярэджвае аб гэтым. Калекцыя збіралася некалькі дзесяцігоддзяў. Сярод экспанатаў шмат чырванакніжных: арлан-белахвост, сокал-сапсан, буры мядзведзь... Ёсць спецыяльны дазвол на іх захоўванне. З самых буйных чучал - мядзведзь, кракадзіл, іх нават два: нільскі і алігатар.
- Пры цяперашніх тэхналогіях і доступе да інтэрнэту зрабіць простае чучала асобай цяжкасці не выклікае, - заўважае Генадзь Канстанцінавіч. - Самае складанае - надаць позу, каб жывёла была як жывая. Зразумела, трэба ведаць біялогію, анатомію, звычкі, каб мышцы правільна выдзеліць, і валодаць уседлівасцю, каб пёркі пінцэтам укладваць.
- Колькі могуць захоўвацца чучалы? - цікавімся.
- У Санкт-Пецярбургу стаяць экспанаты, якія яшчэ Пётр І прывёз з-за мяжы. І яны дагэтуль у добрым стане! - адказвае ён. - Вядома, усім гэтым экспанатам патрэбны правільны догляд.
Чучалам больш за ўсё шкоды наносяць насякомыя-скураеды, моль і прамое сонечнае святло, ад якога выгараюць апярэнне і футра.
Здзейсніў мару дзяцінства і вярнуўся жывым
Побач з чучаламі ў доме Генадзя Пузанкевіча вісяць яркія фатаграфіі з усяго свету - іх таксама зрабіў наш герой.
- Павесіў для школьнікаў, каб маглі ўбачыць іншых жывёл і побыт розных народаў, - тлумачыць Генадзь Канстанцінавіч.
Пасля кожнага вялікага падарожжа ў Жодзіне праходзілі яго фотавыставы, якія наведвалі сотні землякоў. Заўсёды цікавей пачуць з першых вуснаў расказы аб жыцці канібалаў, узыходжанні на горы або велапаходзе на больш як 10 тыс. км. Наўрад ці знойдуцца смельчакі, здольныя паўтарыць такое.
- Напэўна, у мяне з дзяцінства была цяга да падарожжаў. Колькі сябе памятаю, яшчэ зусім малым у агародзе стараўся адпаўзці далей і назіраць за кожнай казяўкай, - гаворыць Генадзь Канстанцінавіч.
Калі ў школе пачаў вывучаць геаграфію, сталі вабіць далёкія краіны: тропікі, багаты свет раслін і жывёл. Але для савецкага чалавека гэта было амаль недасягальна.
Першая замежная паездка адбылася толькі ў 2000 годзе, калі Генадзю Пузанкевічу споўнілася 40.
- На Новы год, 1 студзеня - мой дзень нараджэння, ды яшчэ і стагоддзе мянялася, - мы з жонкай паляцелі на Шры-Ланку. Тур быў арганізаваны, пра падарожжы самастойна тады і думкі не было, - расказвае наш герой. - Уражанні? Проста ваў! У нас быў мароз, а там - спёка, зелень, птушкі спяваюць. Быццам у рай трапіў.
Праз пяць гадоў пачаў планаваць паездкі сам. Дачка Алена шукала ў інтэрнэце танныя білеты, жыллё. Замежнымі мовамі не валодае, таму ў стасунках дапамагаюць мова жэстаў, аловак і папера.
- Загадзя ведаю, што хачу паглядзець у краіне. А якімі шляхамі гэтага дасягнуць - вырашаю ўжо на месцы, - прызнаецца наш герой.
Кожная краіна дорыць яму ўнікальныя ўражанні. Моцнае ўражанне зрабіў жывёльны свет Мадагаскара.
- Яго насяляюць 110 відаў лемураў. Яны не хаваюцца, таму што паляванне на іх забаронена, а прыродных драпежнікаў амаль няма. Заходзіш у лес, і невядома, хто за кім назірае: ты за лемурамі ці яны за табой. Спускаюцца з дрэў, разглядаюць цябе. Для фотапаляўнічага гэта проста Кландайк, - падкрэслівае Генадзь Пузанкевіч.
Па багацці флоры і фаўны яго таксама ўразіў востраў Калімантан, дзе наш герой пабываў два разы па месяцы. Там водзяцца ўнікальныя жывёлы - насачы, арангутаны. Там жа ён зрабіў узыходжанне на вышэйшую кропку Паўднёва-Усходняй Азіі 4095 м - гару Кінабалу.
Але не толькі прырода пакарае сэрца Генадзя Канстанцінавіча.
- Вельмі добры народ у Малайзіі. Сустракаеш чалавека на вуліцы, ён цябе вітае ўсмешкай. П'яных ні разу не бачыў. Жыў у палатцы на беразе Індыйскага акіяна. Мясцовыя гіды гаварылі: "Можаш спаць на лаўцы ў парку, ніхто не кране". На Філіпінах і Мадагаскары, калі харчаваўся ў мясцовых жыхароў, многае мне давалі бясплатна, - расказвае наш герой.
Асаблівую цікавасць у беларусаў заўсёды выклікае паездка да племені канібалаў. Гэта было марай, якая нарадзілася на школьных уроках геаграфіі. І ажыццявіць яе было вельмі складана, ніхто не возіць туды турыстаў.
- Знаёмая з турфірмы неяк тэлефануе і гаворыць: "Ляцяць такія ж ненармальныя, як ты. Дам табе іх тэлефон". Сазваніліся, абмеркавалі ўсе пытанні. Пазнаёміліся толькі ў аэрапорце, дабіраліся на шасці самалётах, - успамінае Генадзь Пузанкевіч.
Цікава, калі яны туды ехалі, то не ведалі, што за некалькі месяцаў да іх прыезду папуасы забілі і з'елі аўстралійскага турыста і двух агітатараў.
- Але гэта вельмі рэдкія выпадкі. Трэба вельмі пастарацца, каб такое справакаваць, - гаворыць наш герой і тлумачыць правілы стасункаў з гэтымі папуасамі. - Нельга гучна гаварыць, рэзка жэстыкуляваць, спрачацца. Катэгарычна забаронена частаваць алкаголем - у іх няма гена, які расшчапляе яго, таму яны становяцца неадэкватнымі. Самы нязначны рэзкі рух - і яны хапаюцца за коп'і. Мы купілі і падарылі племені парася. Усё прайшло нармальна, вярнуліся жывымі. Цікаўнасць сваю задаволіў.
Самай цяжкай сваёй паездкай Генадзь Канстанцінавіч лічыць не экспедыцыю ў джунглі, а веламарафон з Жодзіна ва Уладзівасток.
- Небяспека - у вузкіх дарогах і безупынным шчыльным трафіку. Фуры сустрэчным патокам паветра выкідваюць цябе на абочыну. Або, наадварот, зацягваюць унутр. Спачатку думаў: навошта я ў гэта ўвязаўся? Потым вырашыў: што будзе, тое будзе. Даехаў крыху больш чым за тры месяцы на простым веласіпедзе без перадач, з палаткай і грузам.
Галоўныя вынікі паездкі?
- Дасягнуў мэты, здзейсніў мару дзяцінства і вярнуўся жывым, - смяецца наш герой. А яшчэ дапаўняе, што, падарожнічаючы на веласіпедзе, можна адчуць прыроду: змену біятопаў ад стэпаў да тайгі, горныя рэкі, вецер. - Дзе спадабалася - спыніўся, пагутарыў з мясцовымі жыхарамі. Сустракалі ў асноўным цёпла, дапамагалі, частавалі.
На сённяшні дзень Генадзь Пузанкевіч наведаў больш за 20 краін, 15 з якіх - трапічныя.
- Гэта ўсяго каля 10 працэнтаў ад усіх краін свету. Я не імкнуся да колькасці. Калі краіна падабаецца, як Малайзія, быў там тройчы, на востраве Калімантан - двойчы. А так - куды білеты танныя трапяцца, туды і магу паляцець, - прызнаецца наш герой.
"Мае ногі холаду не баяцца"
Шлёпанцы - любімы абутак Генадзя Пузанкевіча. У іх ён і цяслярыць, калі дома будуе, і зімой снег у маразы чысціць у двары, і на горныя вяршыні паднімаўся. Папрасілі яго ўспомніць узыходжанне на найвышэйшую кропку Афрыкі - Кіліманджара.
- Без спецыяльнай экіпіроўкі на Кіліманджара не пусцяць. У мяне былі і буцы, і ўвесь неабходны рыштунак. Але з апошняга базавага лагера, гэта вышэй за 5 тыс. м, мы выходзілі ноччу. Праваднікі праверылі абутак, я пераабуўся ў буцы. А калі ўсе адвярнуліся, я зноў надзеў сланцы, а буцы закінуў у рукзак. Мае ногі холаду не баяцца, я адчуваў сябе ў шлёпанцах цудоўна. Паўдарогі яны нічога не заўважалі - ноч жа была. Потым нарабілі шуму. Перакладчыца растлумачыла, што я дарослы чалавек, і калі што, то пераабуюся. Так я і дацягнуў да вяршыні. Калі шчыра, на апошніх пяцістах метрах ужо не было сіл пераабувацца. Горная хвароба давала аб сабе знаць. Узыходжанне было паскораным, не за 5 дзён, а за 3. Арганізм не паспяваў адаптавацца да разрэджанага паветра. Праўдамі-няпраўдамі мяне аднаго з групы давялі да верхняй кропкі. Дарэчы, наверсе было мінус 15. Дайшоў, спусціўся і не звярнуў з дарогі, - падзяліўся ўспамінамі наш герой.
Генадзь упэўнены: іншы абутак яму практычна не патрэбны. І яго сын па марозе на босую нагу ў шлёпанцах ходзіць. Што гэта - трэнд, мода ці асаблівасць сямі' Пузанкевічаў?
- Калі пытаюцца, я часам жартам адказваю: калі галава адмарожана, нагам ужо не страшна, - смяецца наш герой. - А на самай справе наша сям'я прыйшла да гэтага ўсвядомлена. Дзеці былі маленькія, часта прастуджваліся. Мы пачалі іх загартоўваць, яны прасіліся нават па снезе галышом пабегаць. А каб паказваць прыклад, з жонкай самі сталі ў палонцы купацца. І дзеці перасталі хварэць. Я так і прадаўжаю ранішнюю зарадку, хаджэнне на босую нагу ў шлёпанцах у любы час года. Але купель ужо толькі пасля лазні. Таму ў свае 66 гадоў Генадзь Пузанкевіч адчувае сябе выдатна і гатовы да новых прыгод.
"Яны ведаюць, што мяне не ўтрымаеш дома"
Жыць і радавацца жыццю - такія планы Генадзя Пузанкевіча на ўсе гады, адпушчаныя яму на гэтай зямлі. Ёсць мары наведаць Галапагоскія астравы, Бразілію, убачыць Амазонку. І адправіцца ў кругасветку.
- Пасля свайго падарожжа ва Уладзівасток на веласіпедзе я атрымаў смс-прапанову ад чалавека, які, аказваецца, сачыў за маёй паездкай у інтэрнэце: "Давайце зробім кругасветку на яхце, дэталі абмяркуем". Гэта было нечакана, - прызнаецца наш герой.
Блізкія ўжо змірыліся з тым, што бацька і муж часта падарожнічае ў адзіночку.
- Яны ведаюць, што мяне не ўтрымаеш дома, - прызнаецца Генадзь Канстанцінавіч. - А не ва ўсіх атрымліваецца паехаць са мной. Вось толькі сын апошнім разам ездзіў са мной на машыне. Цяпер я на вольным хлебе, пенсіянер. А раней рабіў так: планаваў паездку, пісаў заяву на звальненне, два-тры месяцы падарожнічаў, вяртаўся і зноў уладкоўваўся на працу.
Ужо рыхтуе веласіпед да новага марафону, а пакуль машына стала надзейным транспартам. Адзін за рулём ён праехаў 27 тыс. км - Уладзівасток, Казахстан, Архангельск, Кольскі паўвостраў. З сынам Віктарам у 2025 годзе маршрут быў такім: Цюмень - Казахстан - Узбекістан - і дадому.
На жаль, Генадзь Канстанцінавіч не вядзе сацыяльных сетак, дзе можна было б віртуальна суправаджаць яго ў паездках.
- На гэта патрэбна шмат часу, а яго няма. Не лічу сябе публічным чалавекам, - гаворыць наш герой, хоць выставы яго фатаграфій заўсёды праходзяць з аншлагам.
Затое ён вядзе дзённік з 1974 года - ужо больш за 50 гадоў. Смеючыся, называе яго "запіскі вар'ята" і заўважае: думаў, састаруся, вазьмуся за мемуары. Значыць, яшчэ малады душой Генадзь Канстанцінавіч і збірае ўспаміны для серыі займальных раманаў.
- А што вам дае падарожжа? - пытаемся ў канцы гутаркі.
- Мяняецца светапогляд. Калі ты ў адрыве ад цывілізацыі, ва ўмовах сур'ёзнай фізічнай і псіхалагічнай нагрузкі, па-іншаму пачынаеш успрымаць жыццё. Разумееш, як мала мы знаходзім часу для стасункаў са сваякамі, блізкімі, сябрамі. А абдумваемся часта вельмі позна. Ад іншых паездак - проста маральнае задавальненне, душэўны ўздым, цікавасць да жыцця прачынаецца, хочацца жыць і адкрываць новае для сябе. Калі няма мэты, то гэта ўжо не жыццё, а існаванне. Асабліва з узростам гэта пачынае праяўляцца, - заўважае па-філасофску наш герой.
Святлана КІРСАНАВА,
фота Віталя ПІВАВАРЧЫКА.-0-
Праект створаны за кошт сродкаў мэтавага збору на вытворчасць нацыянальнага кантэнту.
Калекцыя пад нумарам 2
Генадзь Канстанцінавіч жыве ва ўласным доме ў Жодзіне, праект якога ён прыдумаў яшчэ ў час службы ў арміі, а пасля вяртання ажыццявіў задуманае амаль у адзіночку. Нарадзіўся ён тут жа, але тады гэта мясцовасць была вёскай Судабоўка, а цяпер стала часткай горада. У гэтым доме выраслі чацвёра дзяцей, дваіх яны з жонкай усынавілі.
Прыгожы драўляны двухпавярховы дом адразу прыцягвае ўвагу. Юныя жодзінцы больш ведаюць яго як заалагічны музей. У госці да Генадзя Пузанкевіча школьнікаў прыводзяць, каб яны маглі пазнаёміцца з дзіўным светам жывёл, птушак і насякомых не толькі Беларусі, але і ўсёй планеты. Галоўнае адрозненне: птушкі, звяры і насякомыя прадстаўлены ў выглядзе чучал. Гэта асаблівая радасць экскурсантаў: можна дасканала разгледзець і нават "зазірнуць у вочы".
Захапленне чучаламі пачалося з дзяцінства, калі хлопчыку Гену захацелася "ўдыхнуць жыццё" ва ўжо мёртвае цела птушкі.
- Уяўлення не меў, як гэта робяць. Літаратура мне не была даступна, - успамінае наш герой. - Пазней даведаўся, што бабуля займалася гэтым яшчэ да вайны, але яна рана памерла. Маці толькі расказвала, як яна вучыла здымаць шкурку і яе напіхаць. У 1974 годзе атрымалася першае чучала - да гэтага часу захоўваецца ў калекцыі.
Па прафесіі Генадзь Канстанцінавіч - ляснік. Скончыў Барысаўскае лясное вучылішча, затым курсы эколага-паляўніцтвазнаўца пры Беларускім дзяржаўным аграрна-тэхнічным універсітэце. Калі працаваў у лясгасе, у краіне пачалі ствараць першыя кааператывы. Яму прапанавалі арганізаваць арцель па вырабе чучал - адзіную такога профілю ў рэспубліцы. Вырабы ішлі ў магазіны паляўнічых тавараў і як наглядныя дапаможнікі ў школы і іншыя навучальныя ўстановы. Сёння работы майстра Пузанкевіча і яго памочнікаў можна ўбачыць у экспазіцыях Прыпяцкага, Бярэзінскага запаведнікаў, а таксама ў Белавежскай пушчы.
- Потым кааператывы закрылі, я ўладкаваўся на іншыя работы, а гэта засталося як падзаработак, - каменціруе наш герой.
Цяпер асабістая калекцыя Генадзя Пузанкевіча, не лічачы насякомых, налічвае 705 экзэмпляраў, яна зарэгістравана ў Міністэрстве прыродных рэсурсаў і аховы навакольнага асяроддзя. І што паказальна - пад другім нумарам, першы - у БДУ.
- Усё афіцыйна, - падкрэслівае наш герой і тлумачыць, як нежывыя жывёлы і птушкі трапляюць да яго: электрыкі знаходзяць птушак пад высакавольтнымі лініямі, ратавальнікі МНС прыносяць пацярпелых жывёл, паляўнічыя дзеляцца трафеямі, заапаркі аддаюць памерлых рэдкіх гадаванцаў, простыя гараджане прыносяць. З дамашніх гадаванцаў ён не робіць чучал - адразу папярэджвае аб гэтым. Калекцыя збіралася некалькі дзесяцігоддзяў. Сярод экспанатаў шмат чырванакніжных: арлан-белахвост, сокал-сапсан, буры мядзведзь... Ёсць спецыяльны дазвол на іх захоўванне. З самых буйных чучал - мядзведзь, кракадзіл, іх нават два: нільскі і алігатар.
- Пры цяперашніх тэхналогіях і доступе да інтэрнэту зрабіць простае чучала асобай цяжкасці не выклікае, - заўважае Генадзь Канстанцінавіч. - Самае складанае - надаць позу, каб жывёла была як жывая. Зразумела, трэба ведаць біялогію, анатомію, звычкі, каб мышцы правільна выдзеліць, і валодаць уседлівасцю, каб пёркі пінцэтам укладваць.
- Колькі могуць захоўвацца чучалы? - цікавімся.
- У Санкт-Пецярбургу стаяць экспанаты, якія яшчэ Пётр І прывёз з-за мяжы. І яны дагэтуль у добрым стане! - адказвае ён. - Вядома, усім гэтым экспанатам патрэбны правільны догляд.
Чучалам больш за ўсё шкоды наносяць насякомыя-скураеды, моль і прамое сонечнае святло, ад якога выгараюць апярэнне і футра.
Здзейсніў мару дзяцінства і вярнуўся жывым
Побач з чучаламі ў доме Генадзя Пузанкевіча вісяць яркія фатаграфіі з усяго свету - іх таксама зрабіў наш герой.
- Павесіў для школьнікаў, каб маглі ўбачыць іншых жывёл і побыт розных народаў, - тлумачыць Генадзь Канстанцінавіч.
Пасля кожнага вялікага падарожжа ў Жодзіне праходзілі яго фотавыставы, якія наведвалі сотні землякоў. Заўсёды цікавей пачуць з першых вуснаў расказы аб жыцці канібалаў, узыходжанні на горы або велапаходзе на больш як 10 тыс. км. Наўрад ці знойдуцца смельчакі, здольныя паўтарыць такое.
- Напэўна, у мяне з дзяцінства была цяга да падарожжаў. Колькі сябе памятаю, яшчэ зусім малым у агародзе стараўся адпаўзці далей і назіраць за кожнай казяўкай, - гаворыць Генадзь Канстанцінавіч.
Калі ў школе пачаў вывучаць геаграфію, сталі вабіць далёкія краіны: тропікі, багаты свет раслін і жывёл. Але для савецкага чалавека гэта было амаль недасягальна.
Першая замежная паездка адбылася толькі ў 2000 годзе, калі Генадзю Пузанкевічу споўнілася 40.
- На Новы год, 1 студзеня - мой дзень нараджэння, ды яшчэ і стагоддзе мянялася, - мы з жонкай паляцелі на Шры-Ланку. Тур быў арганізаваны, пра падарожжы самастойна тады і думкі не было, - расказвае наш герой. - Уражанні? Проста ваў! У нас быў мароз, а там - спёка, зелень, птушкі спяваюць. Быццам у рай трапіў.
Праз пяць гадоў пачаў планаваць паездкі сам. Дачка Алена шукала ў інтэрнэце танныя білеты, жыллё. Замежнымі мовамі не валодае, таму ў стасунках дапамагаюць мова жэстаў, аловак і папера.
- Загадзя ведаю, што хачу паглядзець у краіне. А якімі шляхамі гэтага дасягнуць - вырашаю ўжо на месцы, - прызнаецца наш герой.
Кожная краіна дорыць яму ўнікальныя ўражанні. Моцнае ўражанне зрабіў жывёльны свет Мадагаскара.
- Яго насяляюць 110 відаў лемураў. Яны не хаваюцца, таму што паляванне на іх забаронена, а прыродных драпежнікаў амаль няма. Заходзіш у лес, і невядома, хто за кім назірае: ты за лемурамі ці яны за табой. Спускаюцца з дрэў, разглядаюць цябе. Для фотапаляўнічага гэта проста Кландайк, - падкрэслівае Генадзь Пузанкевіч.
Па багацці флоры і фаўны яго таксама ўразіў востраў Калімантан, дзе наш герой пабываў два разы па месяцы. Там водзяцца ўнікальныя жывёлы - насачы, арангутаны. Там жа ён зрабіў узыходжанне на вышэйшую кропку Паўднёва-Усходняй Азіі 4095 м - гару Кінабалу.
Але не толькі прырода пакарае сэрца Генадзя Канстанцінавіча.
- Вельмі добры народ у Малайзіі. Сустракаеш чалавека на вуліцы, ён цябе вітае ўсмешкай. П'яных ні разу не бачыў. Жыў у палатцы на беразе Індыйскага акіяна. Мясцовыя гіды гаварылі: "Можаш спаць на лаўцы ў парку, ніхто не кране". На Філіпінах і Мадагаскары, калі харчаваўся ў мясцовых жыхароў, многае мне давалі бясплатна, - расказвае наш герой.
Асаблівую цікавасць у беларусаў заўсёды выклікае паездка да племені канібалаў. Гэта было марай, якая нарадзілася на школьных уроках геаграфіі. І ажыццявіць яе было вельмі складана, ніхто не возіць туды турыстаў.
- Знаёмая з турфірмы неяк тэлефануе і гаворыць: "Ляцяць такія ж ненармальныя, як ты. Дам табе іх тэлефон". Сазваніліся, абмеркавалі ўсе пытанні. Пазнаёміліся толькі ў аэрапорце, дабіраліся на шасці самалётах, - успамінае Генадзь Пузанкевіч.
Цікава, калі яны туды ехалі, то не ведалі, што за некалькі месяцаў да іх прыезду папуасы забілі і з'елі аўстралійскага турыста і двух агітатараў.
- Але гэта вельмі рэдкія выпадкі. Трэба вельмі пастарацца, каб такое справакаваць, - гаворыць наш герой і тлумачыць правілы стасункаў з гэтымі папуасамі. - Нельга гучна гаварыць, рэзка жэстыкуляваць, спрачацца. Катэгарычна забаронена частаваць алкаголем - у іх няма гена, які расшчапляе яго, таму яны становяцца неадэкватнымі. Самы нязначны рэзкі рух - і яны хапаюцца за коп'і. Мы купілі і падарылі племені парася. Усё прайшло нармальна, вярнуліся жывымі. Цікаўнасць сваю задаволіў.
Самай цяжкай сваёй паездкай Генадзь Канстанцінавіч лічыць не экспедыцыю ў джунглі, а веламарафон з Жодзіна ва Уладзівасток.
- Небяспека - у вузкіх дарогах і безупынным шчыльным трафіку. Фуры сустрэчным патокам паветра выкідваюць цябе на абочыну. Або, наадварот, зацягваюць унутр. Спачатку думаў: навошта я ў гэта ўвязаўся? Потым вырашыў: што будзе, тое будзе. Даехаў крыху больш чым за тры месяцы на простым веласіпедзе без перадач, з палаткай і грузам.
Галоўныя вынікі паездкі?
- Дасягнуў мэты, здзейсніў мару дзяцінства і вярнуўся жывым, - смяецца наш герой. А яшчэ дапаўняе, што, падарожнічаючы на веласіпедзе, можна адчуць прыроду: змену біятопаў ад стэпаў да тайгі, горныя рэкі, вецер. - Дзе спадабалася - спыніўся, пагутарыў з мясцовымі жыхарамі. Сустракалі ў асноўным цёпла, дапамагалі, частавалі.
На сённяшні дзень Генадзь Пузанкевіч наведаў больш за 20 краін, 15 з якіх - трапічныя.
- Гэта ўсяго каля 10 працэнтаў ад усіх краін свету. Я не імкнуся да колькасці. Калі краіна падабаецца, як Малайзія, быў там тройчы, на востраве Калімантан - двойчы. А так - куды білеты танныя трапяцца, туды і магу паляцець, - прызнаецца наш герой.
"Мае ногі холаду не баяцца"
Шлёпанцы - любімы абутак Генадзя Пузанкевіча. У іх ён і цяслярыць, калі дома будуе, і зімой снег у маразы чысціць у двары, і на горныя вяршыні паднімаўся. Папрасілі яго ўспомніць узыходжанне на найвышэйшую кропку Афрыкі - Кіліманджара.
- Без спецыяльнай экіпіроўкі на Кіліманджара не пусцяць. У мяне былі і буцы, і ўвесь неабходны рыштунак. Але з апошняга базавага лагера, гэта вышэй за 5 тыс. м, мы выходзілі ноччу. Праваднікі праверылі абутак, я пераабуўся ў буцы. А калі ўсе адвярнуліся, я зноў надзеў сланцы, а буцы закінуў у рукзак. Мае ногі холаду не баяцца, я адчуваў сябе ў шлёпанцах цудоўна. Паўдарогі яны нічога не заўважалі - ноч жа была. Потым нарабілі шуму. Перакладчыца растлумачыла, што я дарослы чалавек, і калі што, то пераабуюся. Так я і дацягнуў да вяршыні. Калі шчыра, на апошніх пяцістах метрах ужо не было сіл пераабувацца. Горная хвароба давала аб сабе знаць. Узыходжанне было паскораным, не за 5 дзён, а за 3. Арганізм не паспяваў адаптавацца да разрэджанага паветра. Праўдамі-няпраўдамі мяне аднаго з групы давялі да верхняй кропкі. Дарэчы, наверсе было мінус 15. Дайшоў, спусціўся і не звярнуў з дарогі, - падзяліўся ўспамінамі наш герой.
Генадзь упэўнены: іншы абутак яму практычна не патрэбны. І яго сын па марозе на босую нагу ў шлёпанцах ходзіць. Што гэта - трэнд, мода ці асаблівасць сямі' Пузанкевічаў?
- Калі пытаюцца, я часам жартам адказваю: калі галава адмарожана, нагам ужо не страшна, - смяецца наш герой. - А на самай справе наша сям'я прыйшла да гэтага ўсвядомлена. Дзеці былі маленькія, часта прастуджваліся. Мы пачалі іх загартоўваць, яны прасіліся нават па снезе галышом пабегаць. А каб паказваць прыклад, з жонкай самі сталі ў палонцы купацца. І дзеці перасталі хварэць. Я так і прадаўжаю ранішнюю зарадку, хаджэнне на босую нагу ў шлёпанцах у любы час года. Але купель ужо толькі пасля лазні. Таму ў свае 66 гадоў Генадзь Пузанкевіч адчувае сябе выдатна і гатовы да новых прыгод.
"Яны ведаюць, што мяне не ўтрымаеш дома"
Жыць і радавацца жыццю - такія планы Генадзя Пузанкевіча на ўсе гады, адпушчаныя яму на гэтай зямлі. Ёсць мары наведаць Галапагоскія астравы, Бразілію, убачыць Амазонку. І адправіцца ў кругасветку.
- Пасля свайго падарожжа ва Уладзівасток на веласіпедзе я атрымаў смс-прапанову ад чалавека, які, аказваецца, сачыў за маёй паездкай у інтэрнэце: "Давайце зробім кругасветку на яхце, дэталі абмяркуем". Гэта было нечакана, - прызнаецца наш герой.
Блізкія ўжо змірыліся з тым, што бацька і муж часта падарожнічае ў адзіночку.
- Яны ведаюць, што мяне не ўтрымаеш дома, - прызнаецца Генадзь Канстанцінавіч. - А не ва ўсіх атрымліваецца паехаць са мной. Вось толькі сын апошнім разам ездзіў са мной на машыне. Цяпер я на вольным хлебе, пенсіянер. А раней рабіў так: планаваў паездку, пісаў заяву на звальненне, два-тры месяцы падарожнічаў, вяртаўся і зноў уладкоўваўся на працу.
Ужо рыхтуе веласіпед да новага марафону, а пакуль машына стала надзейным транспартам. Адзін за рулём ён праехаў 27 тыс. км - Уладзівасток, Казахстан, Архангельск, Кольскі паўвостраў. З сынам Віктарам у 2025 годзе маршрут быў такім: Цюмень - Казахстан - Узбекістан - і дадому.
На жаль, Генадзь Канстанцінавіч не вядзе сацыяльных сетак, дзе можна было б віртуальна суправаджаць яго ў паездках.
- На гэта патрэбна шмат часу, а яго няма. Не лічу сябе публічным чалавекам, - гаворыць наш герой, хоць выставы яго фатаграфій заўсёды праходзяць з аншлагам.
Затое ён вядзе дзённік з 1974 года - ужо больш за 50 гадоў. Смеючыся, называе яго "запіскі вар'ята" і заўважае: думаў, састаруся, вазьмуся за мемуары. Значыць, яшчэ малады душой Генадзь Канстанцінавіч і збірае ўспаміны для серыі займальных раманаў.
- А што вам дае падарожжа? - пытаемся ў канцы гутаркі.
- Мяняецца светапогляд. Калі ты ў адрыве ад цывілізацыі, ва ўмовах сур'ёзнай фізічнай і псіхалагічнай нагрузкі, па-іншаму пачынаеш успрымаць жыццё. Разумееш, як мала мы знаходзім часу для стасункаў са сваякамі, блізкімі, сябрамі. А абдумваемся часта вельмі позна. Ад іншых паездак - проста маральнае задавальненне, душэўны ўздым, цікавасць да жыцця прачынаецца, хочацца жыць і адкрываць новае для сябе. Калі няма мэты, то гэта ўжо не жыццё, а існаванне. Асабліва з узростам гэта пачынае праяўляцца, - заўважае па-філасофску наш герой.
Святлана КІРСАНАВА,
фота Віталя ПІВАВАРЧЫКА.-0-
Праект створаны за кошт сродкаў мэтавага збору на вытворчасць нацыянальнага кантэнту.
Падпісвайцеся на нас у
