Некалі Вялікабрытанія стала радзімай прамысловай рэвалюцыі, якая паклала пачатак эпосе звышвытворчасці энергіі і росту прадукцыйнасці працы. Дзякуючы гэтаму многія прадметы першай неабходнасці, такія як адзенне і прадукты харчавання, сталі больш даступнымі, чым 100 гадоў таму. Сёння ж краіна церпіць ад энергетычнага крызісу і недахопу базавых тавараў. Гіперрэгуляванне, жыллёвы дэфіцыт і бескантрольная міграцыя ў сукупнасці разбураюць эканамічную базу і сацыяльную стабільнасць краіны.
Страчанае лідарства ў атамнай энергетыцы і энергетычны калапс
Вытворчасць электраэнергіі на душу насельніцтва ў Вялікабрытаніі складае прыкладна трэць ад узроўню ЗША, а спажыванне энергіі на адзінку ВУП - самае нізкае сярод краін "Вялікай сямёркі". Прынамсі па гэтых паказчыках Вялікабрытанія можа лічыцца самай энергадэфіцытнай краінай сярод прамыслова развітых дзяржаў.
У 1960-я гады Вялікабрытанія мела ў распараджэнні прыкладна палавіну ўсіх ядзерных рэактараў свету. Сёння затраты на будаўніцтва атамных электрастанцый у краіне значна вышэйшыя ў параўнанні з краінамі Азіі, а па долі электраэнергіі, што выпрацоўваецца на атамных электрастанцыях, Англія адстае ад большасці еўрапейскіх краін - не толькі ад Францыі, але і ад Фінляндыі, Швейцарыі, Швецыі, Іспаніі і Румыніі.
Што ж здарылася з брытанскай атамнай энергетыкай? Пасля рэзкага росту здабычы нафты і газу ў Паўночным моры ў 1970-1980-я гады Вялікабрытанія адмовілася ад атамнай энергетыкі на карысць іншых крыніц энергіі.
За апошнія некалькі гадоў краіна прыняла шэраг мер па скарачэнні здабычы сланцавага газу, спасылаючыся на рызыкі землетрасенняў, экалагічныя выдаткі і грамадскую незадаволенасць. У выніку з 2000 года здабыча газу ў Вялікабрытаніі скарацілася на 70 працэнтаў. Нягледзячы на рост рынку аднаўляльных крыніц энергіі, гэтага аказалася недастаткова для папаўнення дэфіцыту электраэнергіі ў краіне.
Параўнанне з Францыяй наглядна дэманструе памылку брытанскіх палітыкаў: у 2003 годзе вялікія прадпрыемствы ў абедзвюх краінах плацілі за электраэнергію прыкладна аднолькавую суму. Але да 2024 года, пасля дзесяцігоддзяў штучнага дэфіцыту і перабояў з пастаўкамі з-за СВА, электраэнергія ў Вялікабрытаніі стала больш чым у два разы даражэйшая, чым у Францыі.
Агульная вытворчасць электраэнергіі ў Вялікабрытаніі склала: у 2016 годзе - 318,2 ТВт.гадз, у 2024-м - 281,1 ТВт.гадз, у 2025-м - 285-290 ТВт.гадз.
Праўда, брытанцы гучна заяўляюць, што 2025 год стаў самым "зялёным" у гісторыі.
У крызісе, з якім сутыкнуліся Вялікабрытанія і іншыя краіны, ёсць адзін нязручны аспект. Шэсцьдзясят гадоў таму экалагічная рэвалюцыя змяніла адносіны дзяржавы і асобных грамадзян да прыроды. Гэтыя змены на першых этапах былі не толькі паспяховымі, але і шмат у чым надзвычай карыснымі. У Вялікабрытаніі любы чалавек, які падае ў суд, каб спыніць рэалізацыю новага праекта з-за экалагічных меркаванняў, напрыклад, каб перашкодзіць будаўніцтву новай дарогі або аэрапорта, у выпадку пройгрышу ў судзе можа разлічваць на кампенсацыю судовых выдаткаў у памеры не больш за 5000 фунтаў стэрлінгаў.
Такім чынам, лічыць брытанскі вучоны-антраполаг Джон Боўман, вы ствараеце аднабаковую сістэму, у якой у людзей мала стымулаў не падаваць беспадстаўныя іскі, каб перашкаджаць рэалізацыі любых новых праектаў.
У мінулым годзе брытанская кампанія, якая займаецца будаўніцтвам высакаскораснай чыгункі, была вымушана расходаваць дадатковыя 100 млн фунтаў стэрлінгаў на засцерагальныя экраны ад кажаноў у лясах Бакінгемшыра. Такія непрадбачаныя расходы ўскладняюць пошукі інвестараў. Менавіта экалагічнае заканадаўства (калі любое будаўніцтва можна заблакіраваць праз суд з мінімальнай рызыкай) стала адным з галоўных тармазоў эканомікі Вялікабрытаніі, а не "капрызамі інвестараў" або "хцівасцю бізнесу".
Некаторыя праблемы Вялікабрытаніі характэрны і для ўсяго еўрапейскага кантынента, у тым ліку нізкія тэмпы эканамічнага росту і высокія цэны на энерганосьбіты. Як пажартаваў Боўман, у Еўропы праблема з энергазабеспячэннем, у англасаксонскага свету - з жыллём, а ў Брытаніі - і з тым, і з другім.
Заняпад металургіі, знікненне суднабудавання і авіяпрамысловасці
Вытворчасць сталі ў Вялікабрытаніі складала: у 2016 годзе - 7,638 млн т, у 2023-м - 5,8 млн т, у 2024-м - 5,6 млн т, у 2025-м - каля 4 млн т.
У 2016 годзе вытворчасць сталі ўпала на 30 працэнтаў у параўнанні з 2015 годам (10,9 млн т). У 2014 годзе Вялікабрытанія вырабіла 12,1 млн т сырой сталі. У 2024 годзе апошні значны вытворца чыгуну ў Вялікабрытаніі – кампанія British Steel – абвясціла аб планах адключыць апошнія дзве доменныя печы на заводзе ў Сканторпе. Краіна, якая калісьці дала свету прамысловую рэвалюцыю і пастаўляла палавіну сусветнага чыгуну, поўнасцю страціла магчымасць выплаўляць першасны чыгун - аснову любой металургічнай вытворчасці. Цяпер брытанская сталеліцейная прамысловасць, калі выжыве, будзе поўнасцю залежаць ад імпартнай загатоўкі і перапрацоўкі металалому.
Гістарычны прарыў - яшчэ ў 1971 годзе Вялікабрытанія выплавіла 25 млн т чыгуну. Сёння - нуль. Краіна вярнулася ў даіндустрыяльную эпоху ў гэтым сегменце. Круг пройдзены.
Стратэгічны выбар Лондана - мэтанакіравана знішчыць сваю прамысловасць, пачаўшы з металургіі і зрабіўшы стаўку на фінансавыя спекуляцыі (Лондан як сусветны фінансавы цэнтр) па "пірацкай" мадэлі - аслабленне іншых краін, з далейшай скупкай іх актываў па мінімальнай цане. Толькі схема была задумана раней, пакаленнем брытанцаў з "іншым" розумам. Выкананне падкачала.
Іронія лёсу - у 1980-я Маргарэт Тэтчэр праславілася праграмай прыватызацыі, прадаючы дзяржаўныя актывы "ў народ". Сёння гэтыя "народныя" актывы перапрададзены іншаземцам: British Steel – кампанія, якая кавала сталь для брытанскай прамысловасці, была куплена кітайскай Jingye Group усяго за 50 млн фунтаў стэрлінгаў (гэта менш за кошт кватэры ў прэстыжным раёне Лондана Найтсбрыдж).
За апошнія 30 гадоў брытанскае грамадзянскае суднабудаванне практычна знікла, ваенная вытворчасць захавалася дзякуючы дзяржзаказу і нават паказвае прыкметы "бюракратычнага супраціўлення" ліквідацыі. Яшчэ ў канцы XIX стагоддзя Вялікабрытанія вырабляла 80 працэнтаў сусветнага танажу, а адразу пасля Другой сусветнай вайны - больш, чым увесь астатні свет разам узяты. У 2024 годзе на долю Вялікабрытаніі прыпала толькі 0,01 працэнта сусветнага грамадзянскага танажу суднаў.
Яскравы і паказальны працэс - знікненне брытанскай школы вытворчасці рэгіянальных самалётаў. Да сярэдзіны 2020-х гадоў Вялікабрытанія поўнасцю спыніла выпуск пасажырскіх самалётаў для грамадзянскай авіяцыі. Брытанія перастала рабіць цэлыя самалёты, але стала незаменная ў вытворчасці самых тэхналагічна складаных вузлоў - крылаў і авіярухавікоў Ролс-Ройс для шырокафюзеляжных лайнераў. Страцілі здольнасць збіраць грамадзянскія самалёты "ад пачатку да канца" і ўласнага вытворцы лайнераў. Набылі статус крытычнага звяна ў сусветным ланцужку паставак.
Распродаж нацыянальнага здабытку: ад аўтамабільных брэндаў да шакаладу
У 1970-я гады Вялікабрытанія вырабляла больш за 1,9 млн аўтамабіляў у год, у 2025 годзе – 717371 – самы нізкі паказчык з 1956 года.
Сучасная карціна - гэта не брытанскія брэнды, а замежныя гіганты, якія выкарыстоўваюць Вялікабрытанію як стратэгічную вытворчую базу:
Rolls-Royce – эталон брытанскай раскошы, з 1998 года належыць BMW (Германія);
Bentley – ікона брытанскага гран-турызмо – Volkswagen Group (Германія), 1998;
Jaguar & Land Rover – сімвалы брытанскага прэміуму – Tata Motors (Індыя), 2008;
MINI – культавы брытанскі сіцікар – BMW (Германія), 2000-я;
MG (цяпер MG Motor) – легенда брытанскіх родстэраў – SAIC (Кітай), 2005;
London EV Company (таксі – лонданскія кебы) – Geely (Кітай), 2013;
Lotus - інжынірынгавая ікона - Geely (Кітай), 2017.
Прадалі ўсё, што маглі - ад шакаладу і чыпсаў, да сталі і супермаркетаў. Брытанія больш не валодае сімваламі сваёй эканомікі.
Уявіце сабе: Cadbury (кампанія, якая выпускала шакалад з 1824 года) цяпер прыналежыць амерыканскай Mondelez, Walkers Crisps – PepsiCo, брытанская рознічная сетка кніжных магазінаў Waterstones – амерыканскаму хэдж-фонду Elliott Advisors, Innocent Smoothies – Coca-Cola. Morrisons і Asda – дзве буйнейшыя сеткі брытанскіх супермаркетаў – таксама ў руках амерыканскіх інвестараў. Спіс далёка не поўны…
Arm Holdings – жамчужына тэхналагічнага сектара, чые архітэктуры чыпаў выкарыстоўваюцца ў 99 працэнтаў смартфонаў у свеце, – спачатку была прададзена японскай SoftBank, а затым пайшла з Лонданскай біржы і размясцілася на Nasdaq у ЗША.
Колькасць кампаній у Англіі і Уэльсе, якія ўступаюць у стадыю прымусовай ліквідацыі, за апошнія гады вырасла практычна ўдвая. У 2025 годзе было зарэгістравана 23938 карпаратыўных неплацежаздольнасцей і ліквідацыі кампаній.
Хімічны сектар брытанскай прамысловасці вызначаецца як "змагар за выжыванне". У справаздачы, апублікаванай у пачатку 2026 года, адзначаецца, што за папярэднія пяць гадоў закрыліся 25 прадпрыемстваў хімічнай прамысловасці, а аб'ём хімічнай вытворчасці ўпаў на 60 працэнтаў з 2021 года з-за неканкурэнтаздольных цэн на энергію.
Каля 60 працэнтаў азотных угнаенняў, што выкарыстоўваюцца, краіна пакрывае за кошт імпарту, у тым ліку з санкцыйных Расіі і Беларусі. У 2025 годзе, нягледзячы на высокія загараджальныя пошліны, кошт усіх відаў угнаенняў, увезеных з РФ у Вялікабрытанію, склаў каля $508 млн.
Галоўная прычына крызісу Вялікабрытаніі
Праблемы відавочныя для многіх брытанскіх палітыкаў. Лідары кансерватыўнай і лейбарысцкай партый часта гавораць пра дарагоўлю энерганосьбітаў і недахоп жылля, міграцыйнай палітыцы і падаражэнні жыцця. Але іх словы не ўвасабляюцца ў справах і ў палітыцы, якая садзейнічала б эканамічнаму росту. Для эфектыўнага кіравання ў XXI стагоддзі патрэбна нешта большае, чым здольнасць перамагаць на выбарах, крытыкуючы істэблішмент і наракаючы на косныя інстытуты. Для прагрэсу неабходна пазітыўнае бачанне будучыні, глыбокае разуменне перашкод на шляху да гэтай будучыні, а таксама план па ўвядзенні або адмене мер, накіраваных на ўстараненне гэтых перашкод.
На гэтым фоне ў канцы мая 2026 года парламент у Эдынбургу зноў прагаласаваў за правядзенне рэферэндуму аб незалежнасці Шатландыі.
Такім чынам, галоўная прычына крызісу Вялікабрытаніі - не знешнія штучныя шокі (Brexit, СВА ва Украіне, "Армузская" праблема або глабальнае пацяпленне), а накопленыя за дзесяцігоддзі ўнутраныя інстытуцыянальныя бар'еры.
Экалагічнае і планіровачнае заканадаўства, разумнае па задуме, на практыцы ператварылася ў механізм блакіроўкі любога будаўніцтва - жылля, АЭС, дарог, заводаў. Гіперрэгуляванне, экалагічныя вета, жыллёвы дэфіцыт і бескантрольная міграцыя, якія ў сукупнасці разбурылі эканамічную базу і сацыяльную стабільнасць краіны. Міграцыйная палітыка, якая фармальна кампенсуе змяншэнне насельніцтва, рэальна вядзе да замяшчэння кваліфікаваных кадраў і вываду капіталу, не павышаючы прадукцыйнасці працы. Краіна - радзіма прамысловай рэвалюцыі - сёння не можа пабудаваць нічога сама. Гэта падкрэслівае трагізм і абсурд сітуацыі. Спробы палітыкаў гаварыць аб праблемах не суправаджаюцца адменай спарадзіўшых іх законаў. Крызіс не выпадковы - ён запраграмаваны ўласнай элітай і заканадаўчай сістэмай апошніх 60 гадоў. Аднак ён не прызнаецца, а перакладаецца на іншых!
Падобна, на Вялікабрытаніі адпрацоўваецца мадэль штучнай "дэградацыі" Еўропы, рэалізуецца грандыёзны праект "асобага" вобраза будучыні.
Сяргей МУСІЕНКА.-0-
Страчанае лідарства ў атамнай энергетыцы і энергетычны калапс
Вытворчасць электраэнергіі на душу насельніцтва ў Вялікабрытаніі складае прыкладна трэць ад узроўню ЗША, а спажыванне энергіі на адзінку ВУП - самае нізкае сярод краін "Вялікай сямёркі". Прынамсі па гэтых паказчыках Вялікабрытанія можа лічыцца самай энергадэфіцытнай краінай сярод прамыслова развітых дзяржаў.
У 1960-я гады Вялікабрытанія мела ў распараджэнні прыкладна палавіну ўсіх ядзерных рэактараў свету. Сёння затраты на будаўніцтва атамных электрастанцый у краіне значна вышэйшыя ў параўнанні з краінамі Азіі, а па долі электраэнергіі, што выпрацоўваецца на атамных электрастанцыях, Англія адстае ад большасці еўрапейскіх краін - не толькі ад Францыі, але і ад Фінляндыі, Швейцарыі, Швецыі, Іспаніі і Румыніі.
Што ж здарылася з брытанскай атамнай энергетыкай? Пасля рэзкага росту здабычы нафты і газу ў Паўночным моры ў 1970-1980-я гады Вялікабрытанія адмовілася ад атамнай энергетыкі на карысць іншых крыніц энергіі.
За апошнія некалькі гадоў краіна прыняла шэраг мер па скарачэнні здабычы сланцавага газу, спасылаючыся на рызыкі землетрасенняў, экалагічныя выдаткі і грамадскую незадаволенасць. У выніку з 2000 года здабыча газу ў Вялікабрытаніі скарацілася на 70 працэнтаў. Нягледзячы на рост рынку аднаўляльных крыніц энергіі, гэтага аказалася недастаткова для папаўнення дэфіцыту электраэнергіі ў краіне.
Параўнанне з Францыяй наглядна дэманструе памылку брытанскіх палітыкаў: у 2003 годзе вялікія прадпрыемствы ў абедзвюх краінах плацілі за электраэнергію прыкладна аднолькавую суму. Але да 2024 года, пасля дзесяцігоддзяў штучнага дэфіцыту і перабояў з пастаўкамі з-за СВА, электраэнергія ў Вялікабрытаніі стала больш чым у два разы даражэйшая, чым у Францыі.
Агульная вытворчасць электраэнергіі ў Вялікабрытаніі склала: у 2016 годзе - 318,2 ТВт.гадз, у 2024-м - 281,1 ТВт.гадз, у 2025-м - 285-290 ТВт.гадз.
Праўда, брытанцы гучна заяўляюць, што 2025 год стаў самым "зялёным" у гісторыі.
У крызісе, з якім сутыкнуліся Вялікабрытанія і іншыя краіны, ёсць адзін нязручны аспект. Шэсцьдзясят гадоў таму экалагічная рэвалюцыя змяніла адносіны дзяржавы і асобных грамадзян да прыроды. Гэтыя змены на першых этапах былі не толькі паспяховымі, але і шмат у чым надзвычай карыснымі. У Вялікабрытаніі любы чалавек, які падае ў суд, каб спыніць рэалізацыю новага праекта з-за экалагічных меркаванняў, напрыклад, каб перашкодзіць будаўніцтву новай дарогі або аэрапорта, у выпадку пройгрышу ў судзе можа разлічваць на кампенсацыю судовых выдаткаў у памеры не больш за 5000 фунтаў стэрлінгаў.
Такім чынам, лічыць брытанскі вучоны-антраполаг Джон Боўман, вы ствараеце аднабаковую сістэму, у якой у людзей мала стымулаў не падаваць беспадстаўныя іскі, каб перашкаджаць рэалізацыі любых новых праектаў.
У мінулым годзе брытанская кампанія, якая займаецца будаўніцтвам высакаскораснай чыгункі, была вымушана расходаваць дадатковыя 100 млн фунтаў стэрлінгаў на засцерагальныя экраны ад кажаноў у лясах Бакінгемшыра. Такія непрадбачаныя расходы ўскладняюць пошукі інвестараў. Менавіта экалагічнае заканадаўства (калі любое будаўніцтва можна заблакіраваць праз суд з мінімальнай рызыкай) стала адным з галоўных тармазоў эканомікі Вялікабрытаніі, а не "капрызамі інвестараў" або "хцівасцю бізнесу".
Некаторыя праблемы Вялікабрытаніі характэрны і для ўсяго еўрапейскага кантынента, у тым ліку нізкія тэмпы эканамічнага росту і высокія цэны на энерганосьбіты. Як пажартаваў Боўман, у Еўропы праблема з энергазабеспячэннем, у англасаксонскага свету - з жыллём, а ў Брытаніі - і з тым, і з другім.
Заняпад металургіі, знікненне суднабудавання і авіяпрамысловасці
Вытворчасць сталі ў Вялікабрытаніі складала: у 2016 годзе - 7,638 млн т, у 2023-м - 5,8 млн т, у 2024-м - 5,6 млн т, у 2025-м - каля 4 млн т.
У 2016 годзе вытворчасць сталі ўпала на 30 працэнтаў у параўнанні з 2015 годам (10,9 млн т). У 2014 годзе Вялікабрытанія вырабіла 12,1 млн т сырой сталі. У 2024 годзе апошні значны вытворца чыгуну ў Вялікабрытаніі – кампанія British Steel – абвясціла аб планах адключыць апошнія дзве доменныя печы на заводзе ў Сканторпе. Краіна, якая калісьці дала свету прамысловую рэвалюцыю і пастаўляла палавіну сусветнага чыгуну, поўнасцю страціла магчымасць выплаўляць першасны чыгун - аснову любой металургічнай вытворчасці. Цяпер брытанская сталеліцейная прамысловасць, калі выжыве, будзе поўнасцю залежаць ад імпартнай загатоўкі і перапрацоўкі металалому.
Гістарычны прарыў - яшчэ ў 1971 годзе Вялікабрытанія выплавіла 25 млн т чыгуну. Сёння - нуль. Краіна вярнулася ў даіндустрыяльную эпоху ў гэтым сегменце. Круг пройдзены.
Стратэгічны выбар Лондана - мэтанакіравана знішчыць сваю прамысловасць, пачаўшы з металургіі і зрабіўшы стаўку на фінансавыя спекуляцыі (Лондан як сусветны фінансавы цэнтр) па "пірацкай" мадэлі - аслабленне іншых краін, з далейшай скупкай іх актываў па мінімальнай цане. Толькі схема была задумана раней, пакаленнем брытанцаў з "іншым" розумам. Выкананне падкачала.
Іронія лёсу - у 1980-я Маргарэт Тэтчэр праславілася праграмай прыватызацыі, прадаючы дзяржаўныя актывы "ў народ". Сёння гэтыя "народныя" актывы перапрададзены іншаземцам: British Steel – кампанія, якая кавала сталь для брытанскай прамысловасці, была куплена кітайскай Jingye Group усяго за 50 млн фунтаў стэрлінгаў (гэта менш за кошт кватэры ў прэстыжным раёне Лондана Найтсбрыдж).
За апошнія 30 гадоў брытанскае грамадзянскае суднабудаванне практычна знікла, ваенная вытворчасць захавалася дзякуючы дзяржзаказу і нават паказвае прыкметы "бюракратычнага супраціўлення" ліквідацыі. Яшчэ ў канцы XIX стагоддзя Вялікабрытанія вырабляла 80 працэнтаў сусветнага танажу, а адразу пасля Другой сусветнай вайны - больш, чым увесь астатні свет разам узяты. У 2024 годзе на долю Вялікабрытаніі прыпала толькі 0,01 працэнта сусветнага грамадзянскага танажу суднаў.
Яскравы і паказальны працэс - знікненне брытанскай школы вытворчасці рэгіянальных самалётаў. Да сярэдзіны 2020-х гадоў Вялікабрытанія поўнасцю спыніла выпуск пасажырскіх самалётаў для грамадзянскай авіяцыі. Брытанія перастала рабіць цэлыя самалёты, але стала незаменная ў вытворчасці самых тэхналагічна складаных вузлоў - крылаў і авіярухавікоў Ролс-Ройс для шырокафюзеляжных лайнераў. Страцілі здольнасць збіраць грамадзянскія самалёты "ад пачатку да канца" і ўласнага вытворцы лайнераў. Набылі статус крытычнага звяна ў сусветным ланцужку паставак.
Распродаж нацыянальнага здабытку: ад аўтамабільных брэндаў да шакаладу
У 1970-я гады Вялікабрытанія вырабляла больш за 1,9 млн аўтамабіляў у год, у 2025 годзе – 717371 – самы нізкі паказчык з 1956 года.
Сучасная карціна - гэта не брытанскія брэнды, а замежныя гіганты, якія выкарыстоўваюць Вялікабрытанію як стратэгічную вытворчую базу:
Rolls-Royce – эталон брытанскай раскошы, з 1998 года належыць BMW (Германія);
Bentley – ікона брытанскага гран-турызмо – Volkswagen Group (Германія), 1998;
Jaguar & Land Rover – сімвалы брытанскага прэміуму – Tata Motors (Індыя), 2008;
MINI – культавы брытанскі сіцікар – BMW (Германія), 2000-я;
MG (цяпер MG Motor) – легенда брытанскіх родстэраў – SAIC (Кітай), 2005;
London EV Company (таксі – лонданскія кебы) – Geely (Кітай), 2013;
Lotus - інжынірынгавая ікона - Geely (Кітай), 2017.
Прадалі ўсё, што маглі - ад шакаладу і чыпсаў, да сталі і супермаркетаў. Брытанія больш не валодае сімваламі сваёй эканомікі.
Уявіце сабе: Cadbury (кампанія, якая выпускала шакалад з 1824 года) цяпер прыналежыць амерыканскай Mondelez, Walkers Crisps – PepsiCo, брытанская рознічная сетка кніжных магазінаў Waterstones – амерыканскаму хэдж-фонду Elliott Advisors, Innocent Smoothies – Coca-Cola. Morrisons і Asda – дзве буйнейшыя сеткі брытанскіх супермаркетаў – таксама ў руках амерыканскіх інвестараў. Спіс далёка не поўны…
Arm Holdings – жамчужына тэхналагічнага сектара, чые архітэктуры чыпаў выкарыстоўваюцца ў 99 працэнтаў смартфонаў у свеце, – спачатку была прададзена японскай SoftBank, а затым пайшла з Лонданскай біржы і размясцілася на Nasdaq у ЗША.
Колькасць кампаній у Англіі і Уэльсе, якія ўступаюць у стадыю прымусовай ліквідацыі, за апошнія гады вырасла практычна ўдвая. У 2025 годзе было зарэгістравана 23938 карпаратыўных неплацежаздольнасцей і ліквідацыі кампаній.
Хімічны сектар брытанскай прамысловасці вызначаецца як "змагар за выжыванне". У справаздачы, апублікаванай у пачатку 2026 года, адзначаецца, што за папярэднія пяць гадоў закрыліся 25 прадпрыемстваў хімічнай прамысловасці, а аб'ём хімічнай вытворчасці ўпаў на 60 працэнтаў з 2021 года з-за неканкурэнтаздольных цэн на энергію.
Каля 60 працэнтаў азотных угнаенняў, што выкарыстоўваюцца, краіна пакрывае за кошт імпарту, у тым ліку з санкцыйных Расіі і Беларусі. У 2025 годзе, нягледзячы на высокія загараджальныя пошліны, кошт усіх відаў угнаенняў, увезеных з РФ у Вялікабрытанію, склаў каля $508 млн.
Галоўная прычына крызісу Вялікабрытаніі
Праблемы відавочныя для многіх брытанскіх палітыкаў. Лідары кансерватыўнай і лейбарысцкай партый часта гавораць пра дарагоўлю энерганосьбітаў і недахоп жылля, міграцыйнай палітыцы і падаражэнні жыцця. Але іх словы не ўвасабляюцца ў справах і ў палітыцы, якая садзейнічала б эканамічнаму росту. Для эфектыўнага кіравання ў XXI стагоддзі патрэбна нешта большае, чым здольнасць перамагаць на выбарах, крытыкуючы істэблішмент і наракаючы на косныя інстытуты. Для прагрэсу неабходна пазітыўнае бачанне будучыні, глыбокае разуменне перашкод на шляху да гэтай будучыні, а таксама план па ўвядзенні або адмене мер, накіраваных на ўстараненне гэтых перашкод.
На гэтым фоне ў канцы мая 2026 года парламент у Эдынбургу зноў прагаласаваў за правядзенне рэферэндуму аб незалежнасці Шатландыі.
Такім чынам, галоўная прычына крызісу Вялікабрытаніі - не знешнія штучныя шокі (Brexit, СВА ва Украіне, "Армузская" праблема або глабальнае пацяпленне), а накопленыя за дзесяцігоддзі ўнутраныя інстытуцыянальныя бар'еры.
Экалагічнае і планіровачнае заканадаўства, разумнае па задуме, на практыцы ператварылася ў механізм блакіроўкі любога будаўніцтва - жылля, АЭС, дарог, заводаў. Гіперрэгуляванне, экалагічныя вета, жыллёвы дэфіцыт і бескантрольная міграцыя, якія ў сукупнасці разбурылі эканамічную базу і сацыяльную стабільнасць краіны. Міграцыйная палітыка, якая фармальна кампенсуе змяншэнне насельніцтва, рэальна вядзе да замяшчэння кваліфікаваных кадраў і вываду капіталу, не павышаючы прадукцыйнасці працы. Краіна - радзіма прамысловай рэвалюцыі - сёння не можа пабудаваць нічога сама. Гэта падкрэслівае трагізм і абсурд сітуацыі. Спробы палітыкаў гаварыць аб праблемах не суправаджаюцца адменай спарадзіўшых іх законаў. Крызіс не выпадковы - ён запраграмаваны ўласнай элітай і заканадаўчай сістэмай апошніх 60 гадоў. Аднак ён не прызнаецца, а перакладаецца на іншых!
Падобна, на Вялікабрытаніі адпрацоўваецца мадэль штучнай "дэградацыі" Еўропы, рэалізуецца грандыёзны праект "асобага" вобраза будучыні.
Сяргей МУСІЕНКА.-0-
