Мабільная версія
ДЗЯРЖОРГАНЫ
Апошнія навіны
Усе навіны

ДАСЬЕ: Да 110-годдзя народнага мастака Беларусі Заіра Азгура

Дасье 15.01.2018 | 16:30
Заір Ісакавіч Азгур. Снежань 1977 года
Заір Ісакавіч Азгур. Снежань 1977 года

15 студзеня спаўняецца 110 гадоў з дня нараджэння таленавітага беларускага скульптара, народнага мастака Беларусі, народнага мастака СССР, акадэміка Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі, правадзейнага члена Акадэміі мастацтваў СССР, Героя Сацыялістычнай Працы Заіра Ісакавіча Азгура.

Заір Азгур - патрыярх беларускага выяўленчага мастацтва, аўтар шматлікіх псіхалагічных партрэтаў дзеячаў культуры, вучоных і рабочых, пісьменнікаў і паэтаў, вядомых дзяржаўных і грамадскіх лідараў, філосафаў і мысліцеляў, рэвалюцыянераў і барцоў за народнае шчасце розных краін і эпох, герояў Вялікай Айчыннай вайны і партызанскага руху. Ён з'яўляецца аўтарам скульптурнага ансамбля на плошчы Якуба Коласа і кампазіцыі "Слава загінулым воінам" на адной з граней манумента Перамогі ў Мінску.

Нарадзіўся будучы скульптар 15 студзеня 1908 года ў вёсцы Маўчаны Сенненскага раёна Віцебскай вобласці. З ранняга дзяцінства ён цікавіўся жывапісам і скульптурай. Першымі яго настаўнікамі былі разьбяр па дрэве Юган Глек і ганчар Піліп Патапенка, якія навучылі Азгура ляпіць з гліны фігуркі людзей і звяроў і паказалі прыгажосць традыцыйнай беларускай глінянай цацкі. Пераломным момантам у жыцці скульптара стала вучоба ў студыі жывапісца і педагога Юдаля Пэна. Затым была вучоба ў Віцебскім мастацкім тэхнікуме. Прафесійную адукацыю Заір Ісакавіч атрымліваў у Ленінградскім вышэйшым і Кіеўскім мастацкіх інстытутах, Тбіліскай акадэміі мастацтваў.

Заір Азгур. Студзень 1978 года

Сваю творчую дзейнасць у Мінску Заір Азгур пачаў у 1930 годзе. Талент маладога скульптара заўважылі адразу. Ужо ў 1920-я гады ім былі створаны скульптурныя партрэты беларускіх асветнікаў Францыска Скарыны, Васіля Цяпінскага, беларускага пісьменніка Змітрака Бядулі. У 1932-1933 гадах скульптар працаваў над партрэтамі Фелікса Дзяржынскага, Аляксандра Мяснікова і Гракха Бабёфа для Дома ўрада ў Мінску. Таксама ў 1930-я гады ім былі створаны серыі партрэтаў дзяржаўных, партыйных дзеячаў Рыгора Арджанікідзэ, Іосіфа Сталіна, Алены Стасавай, а таксама дзеячаў культуры Ларысы Александроўскай, Якуба Коласа, Янкі Купалы. У 1938 годзе скульптар стварыў партрэты Карла Маркса, Фрыдрыха Энгельса і Уладзіміра Леніна. У 1940 годзе за ўдзел у выставе работ беларускіх мастакоў у дні дэкады беларускага мастацтва ў Маскве ён быў узнагароджаны ордэнам Працоўнага Чырвонага Сцяга. У тым жа годзе быў прыняты ў члены Саюза мастакоў СССР.

У перыяд Вялікай Айчыннай вайны Заір Азгур змяніў разец скульптара на аловак графіка і прыняў удзел у афармленні плаката-газеты "Раздавім фашысцкую гадзіну". У 1942-1944 гадах ён працаваў пры Цэнтральным штабе партызанскага руху ў Маскве, дзе стварыў галерэю партрэтаў герояў вайны - Льва Даватара, Андрэя Яроменкі, Георгія Жукава, Канстанціна Ракасоўскага і іншых.

У 1944 годзе Азгуру было прысвоена званне народнага мастака БССР. Вярнуўшыся ў Мінск, ён працаваў галоўным мастаком Дома ўрада.

Азгур са сваімі вучнямі ў творчай майстэрні скульптуры Акадэміі мастацтваў СССР. 27 студзеня 1983 года

У пасляваенныя гады побач з гераічнай тэмай у творчасці Азгура вялікае месца займала гістарычная тэма. У залаты фонд назаўсёды ўвайшла галерэя партрэтаў праслаўленых прадстаўнікоў беларускай культуры мінулага - Францыска Скарыны, Цёткі, Францішка Багушэвіча, выдатных дзеячаў літаратуры і мастацтва Беларусі - Якуба Коласа, Янкі Купалы, Кандрата Крапівы, Паўлюка Багрыма, Сяргея Селіханава, Уладзіміра Дзядзюшкі. Героі Азгура - самыя розныя. Практычна кожнага з іх ён ведаў асабіста. Напрыклад, у час сеансаў з народным паэтам Беларусі Якубам Коласам класік літаратуры пастаянна жартаваў, весяліў Азгура анекдотамі і пастаянна чытаў яму свае любімыя главы з паэмы "Новая зямля". А вядомы герой дзед Талаш хацеў, каб скульптар паказаў яго для гісторыі абавязкова на кані і з шашкай.

Але не толькі партрэтны жанр прывабліваў Заіра Ісакавіча. Шырока вядомы яго дасягненні ў манументальнай скульптуры - ужо названы вышэй ансамбль-помнік Якубу Коласу ў Мінску, шматлікія манументы і помнікі-бюсты дзяржаўным дзеячам, героям-патрыётам і стваральнікам - Пятру Машэраву, Сяргею Грыцаўцу, Янку Купалу і іншым.

Народны мастак БССР скульптар А.А. Анікейчык, скульптар народны мастак БССР З.І. Азгур, старшыня калгаса У.Л. Бядуля і кампазітар народны артыст БССР І.М. Лучанок. Камянецкі раён, калгас

Многія творы майстра праслаўляюць наша мастацтва за межамі Беларусі. У Барадзіно пад Масквой знаходзіцца помнік-бюст паўкаводцу Пятру Баграціёну. У Калькуце ўстаноўлены велічны помнік Рабіндранату Тагору. Яго манументальныя скульптуры ёсць у Астрахані, Рыбінску, Махачкале, Кітаі, Балгарыі, Індыі. Ім створаны партрэты кіраўнікоў урадаў і кіраўнікоў камуністычных партый свету - Хо Шы Міна, Маа Цзэдуна, Марыса Тарэза, Кім Ір Сена і іншых міжнародных дзеячаў.

У 1968 годзе скульптар быў выбраны намеснікам старшыні Рэспубліканскага камітэта абароны міру, а ў 1969 годзе ўзнагароджаны медалём Савецкага фонду міру і залатым медалём "Змагар за мір".

З 1981 года Заір Азгур кіраваў творчай майстэрняй Акадэміі мастацтваў СССР у Мінску. У 1980-я гады ім створаны партрэты кінааператара Іосіфа Вейняровіча, беларускага паэта-гуманіста эпохі Адраджэння Міколы Гусоўскага і драматурга Аркадзя Маўзона.

Народны мастак Беларусі скульптар Заір Азгур (справа) у сваёй майстэрні. Ліпень 1987 года

Заір Азгур быў шматграннай асобай: ён ствараў не толькі скульптуры і помнікі, але і зарэкамендаваў сябе як пісьменнік, ілюстратар. Ён аўтар мемуараў "Незабыўнае" і "Тое, што помніцца